RSS

Demografske karakteristike

Prije osvajanja Osmanlija u pljevaljskom kraju ne postoje kompletni popisi stanovništva i imovine. U dubrovačkim izvorima moguće je naći samo neke parcijalne podatke na bazi kojih nije moguće izvoditi zaključak o broju i kretanju stanovništva u pljevaljskom kraju. Osmanlije su u osvojenim oblastima vršili popis domaćinstava i imovine, prvenstveno radi obaveza stanovništva u plaćanju zavedenih poreza, kao i zbog vojnih i drugih obaveza prema državi. Postoje podaci da su prvi popis u Hercegovini Osmanlije sprovele 1469. godine, dakle samo četiri godine poslije osvajanja. Drugi popis koji je bio kompletniji obavljen je 1477. godine.

Poimeničan popis, obavljen 1477. godine, koji je sa turskog preveo Ahmed Aličić, sadrži nazive nahija, imena sela (vjerovatno ne svih), imena lokaliteta, imanja, vjerovatno radi poreskih obaveza, i znatan broj ličnih imena. Dosta imena odgovara današnjem imenu, neka su pogrešno upisana ili prevedena, ali se na bazi njih može pretpostaviti o kojim lokalitetima je riječ.1

Objavljujemo poimeničan popis sandžaka vijaleta Hercegovina, prema tekstu Ahmeda Aličića, da bi smo napravili poređenje sa stanjem u XX vijeku. Riječ je o popisima u u nahijama Kričak, nahiji Mataruge i nahiji Kukanj.2

Prema ovom popisu, nahija Kričak imala je pet džemata (katuna), ukupno 247 kuća i 50 neoženjenih odraslih muškaraca. Živjeli su na prostorima sela Pauče, Kozica, Petine, Kržava, Bukovica, Rađevići i drugim mjestima koja je na osnovu raspoloživih izvora teže identifikovati. U ljetnjem periodu mijenjali su mjesta boravišta. Nahija Mataruge imala je tri džemata sa ukupno 97 kuća i deset neoženjenih muškaraca. Oni su zimovali u mjestima Breza, Vrulja, Ljutići. Nahija Kukanj imala je šest džemata sa 178 kuća i 27 neoženjenih mladića.3 Stanovnici ove nahije živjeli su u Mijakovićima, Varinama, Kosanici, Maoču i na padinama LJubišnje.

Nekoliko mjesta u popisu od 1477. godine svrstano je u popisne podatke nahije Komarnica (oblast koja je pripadala predjelu današnjeg Šavnika). U okviru ove nahije pominju se Bušnje, upisane kao zimovalište džemata, sa 24 kuće sa ispašom u Kruševici, Vrba (danas istoimeno selo blizu Graca), sa 24 kuće. Pominju se dalje Zaselje i Pliješevina sa 12 kuća, Kruševo 37 kuća, Potpeće 40 kuća, Selac 51 kuća, Tara 5, Trnovice, kao i još neka imena sela sa prostora današnje LJubišnje, Bobova i drugih predjela. Ova naselja Aličić je tretirao kao staništa stočara – vlaha, kako su se nazivali u turskim izvorima.

Iz osmanskih popisa se vidi da su zemljoradnička naselja na pljevaljskom području bila brojnija i znatno gušće naseljena.

Dajemo pregled zemljoradničkih naselja, prema popisu iz 1477. godine, a prema pregledu i komentaru Ahmeda Aličića. U sastavu nahije Kukanj popisana su sljedeća sela: Babarovina, upisano kao opustjelo selište, Babin Potok, istoimeno naselje između Graca i Šula, sa 34 domaćinstva i pet muslimana, sa poreskim zaduženjem 522 akče, Babina Brda, upisano kao opustjelo selo, kakvih je bilo u vrijeme osmanske najezde, sa poreskim zaduženjem na sitnu stoku od 400 akči, Bjeloševina, sada istoimeno selo između Potkovača i Bukovice, imalo je 12 kuća, zaduženo obavezama za ratarski porez od 1254 akče, Zenica, upisana kao rezerva vojnika, sa tri kuće, bez ostalih podataka.

U popisnoj evidenciji dalje se pominju: Brvenica, sa poreskim zaduženjem 198 akči, Brekinja, 16 domova, zadužena porezom od 475 akči od poljoprivrede i 497 akči poreza na sitnu stoku u korist carske blagajne, Bušnje, 32 domaćinstva, zaduživalo se porezom 153 akče, Vidre, 14 domaćinstava, zaduživale se porezom od poljoprivrede u iznosu od 515 akči, a na sitnu stoku 175 akči, Visočka, zaselak u Nangama, 6 domaćinstava, zaduženo porezom od 258 akči, Vrhobreznica, opustjelo selište na izvoru Breznice, sa ostacima naselja, tada je bilo čift izvjesnog Ismajila, koji je imao četiri vodenice, Glisnica, jedno od tada najvećih naselja u pljevaljskom području, 85 kuća, zaduženo porezom od poljoprivrede 4155 akči i porezom na sitnu stoku u iznosu od 1305 akči, Gornja Brvenica, 39 domova, upisano devet mlinova i tri stupe, poresko zaduženje od poljoprivrede 2382 akče i porezom na sitnu stoku 551 akča, Ljuća sa poreskim zaduženjem 210 akči. Gornja Rudnica, pet kuća, dužila je porez od 255 akči, Gornje Porosje, sada zaselak kod Graca, zaduživalo ratarski porez 664 akče i porez na stoku 255 akči. Gornji Šumani, deset kuća, zaduženo ratarskim porezom od 837 akči. Prema istim podacima, Gradac, selo sa 38 kuća, zaduživao je porez od poljoprivrede 686 akči, Grevo 30 kuća, sa poreskim zaduženjem na poljoprivredu 2495 akči i 2397 akči poreza na sitnu stoku, Donja Brda, tri kuće, poresko zaduženje nije iskazano, Donje Porosje sa sedam kuća i poreskim zaduženjem od 250 akči; Donji Šumani, selo sa 6 kuća i porezom od poljoprivrede od 160 akči; Dubac, 28 kuća, poresko zaduženje 932 akče, Zadublje, 17 kuća, sa zaduženim porezom od 320 akči; Zbljevo, 23 kuće, zaduženje poreza 894 akče na poljoprivredu i 305 akči na sitnu stoku; Jagodin Do, zaduženi porezom na sitnu stoku od 160 akči; Jugovo, 18 kuća, dužilo se ratarskim porezom od 800 akči; Komini, 7 kuća, zadužen porezom na poljoprivredu u iznosu od samo 30 akči.

Poreska zaduženja ostalih sela: Gotovuša, 28 kuća, zadužena porezom od 494 akče; Kotorac, 25 kuća, zadužen porezom od poljoprivrede u iznosu od 637 akči i 231 akča porezom na sitnu stoku; Kržava, tada ekonomski najjače naselje na pljevaljskom području, bilo je aktivni rudnik metala i upisano u carski has, 114 kuća, ukupno poresko zaduženje iznosilo je 8554 akče. Osim prihoda od poljoprivrede, oporezivano je na trideset ložišta za topljenje rude i deset za preradu metala; Kruševo, 7 kuća, sa poreskim obavezama od 163 akče; Kukanj, 21 kuća, sa porezom na prihode od ratarstva od 585 akči; Lađana, deset kuća, zadužena porezom od 186 akči; Meljak sa porezom na sitnu stoku 100 akči; Mrčevo, 11 kuća, sa poreskim zaduženjem od poljopri- vrede 315 akči i 285 akči na sitnu stoku. Orlja, 6 domaćinstava, bila je zadužena porezom od 175 akči na poljoprivredu i 123 akče na sitnu stoku; Pljevlja, 101 domaćinstvo, sa porskim zaduženjem na lične prihode, tržne takse i poljoprivredu 9160 akči. Pazar Pljevlja se pominje u prvom osmanskom popisu iz 1469. godine kao naselje sa 72 domaćinstva; Petine, 26 kuća, sa ratarskim porezom 702 akče i porezom na stoku 345 akči; Pliješevina, sa zaduženim porezom od poljoprivrede 575 akči i 192 akče poreza na sitnu stoku; Potok, moguće Potoci, selo sa 20 kuća i porezom od 406 akči; Popov Do, upisano kao napušteno mjesto, sa porezom na sitnu stoku od 27 akči, (nije sigurno da li se radi o lokalitetu blizu Graca). Selo Rabitlje, 12 kuća, bilo je zaduženo porezom od 311 akči; Rudnica, sedam kuća, zadužena porezom od 210 akči, Sedlari, šest kuća, poreska zaduženja 629 akči; Strahov Do, 28 kuća, poreske obaveze 1259 akči na poljoprivredu i na sitnu stoku 395 akči; Tikava, devet kuća, porez 311 akči; Trnovice, upisaana dva puta, jedanput sa tri kuće i poreskim zaduženjem na poljoprivredu 176 akči i drugi put kao selo sa četiri kuće i poreskim obavezama od 344 akče na poljoprivredu i 168 akči na sitnu stoku; Hoćevina, 25 kuća, poreska zaduženja 1015 akči; Crna Brda, 10 kuća, porez na prihod od poljoprivrede 314 akči i porez na sitnu stoku 195 akči; Čestin, 7 kuća, sa poreskim zaduženjem 395 akči; Šumani, dio sela sa dvije kuće, upisano kao rezerva vojnika.

U evidenciji o nahiji Kava upisana su sljedeća naselja: Kava, bez ostalih podataka o broju kuća i poreskim obavezama; Krćevine, najvjerovatnije dio sela sa svega tri kuće i poreskim zaduženjem od 229 akči; Planjsko, zaduženo porezom od 93 akče; Hajlovina (selo u Bukovici), 5 kuća, sa porezom na poljoprivrdni priohod od 634 akče i 102 akče poreza na stoku. U popisu iz 1469 godine pominje se mala nahija Bohorić sa selima Završ, Babino Brdo, Štakorina. U popisu je evidentirana nahija Poblaće. U njoj se pominju sela od kojih neka ne pripadaju pljevaljskoj opštini. Ovdje nije evidentiran mali broj imena sela koja su nečitko napisana ili su pak pogrešno napisana. Data su imena samo onih sela koja su pouzdano identifikovana, a njih je naravno najviše. Na bazi tih podataka može se izvoditi zaključak o ekonomskoj moći pojedinih sela u tom periodu, o čemu govore poreska zaduženja. Pažljivom analizom i upoređivanjem sa sadašnjim stanjem u nekim selima, može se doći do zaključka da se vremenom mijenjala ekonomska moć pojedinih sela. Neka su sada opustjela ili napuštena, a isto piše i u osmanskim popisima za naselja.4

Početkom XX vijeka Osmansko carstvo bilo je opterećeno mnogim protivurječnostima, otporima i pobunama potlačenih naroda.

Jedan od preduslova izvođenja reforme bio je, bar približno, utvrđivanje sastava stanovništva. Zbog poznatih okolnosti bilo je skoro nemoguće izvršiti popis, a podaci turskih vlasti bili su nepotpuni. Zato su zatraženi podaci od Raško-prizrenske mitropolije u Prizrenu o ”broju kuća” hrišćanskog (srpskog) stanovništva. Ove podatke su Mitropoliji dostavili pravoslavni sveštenici u svojim parohijama, a prema broju kuća bili su dužni da prikupljaju za mitropoliju crkveni porez ”dimnicu”. Reformnim organima podaci su dostavljeni 1903. godine, a polazeći od broja kuća i pretpostavljenog broja članova domaćinstava, vršen je proračun broja stanovnika u sandžacima i naseljima.5

Dokumenta o tom popisu sadrže naziv naselja, sela i broj kuća. Evo tih podataka: (broj označava broj kuća u pojedinom naselju): Crljenice 55, Jugovo, 25, Gotovuša 13, Bušnje 11, Brvenica 16, Milunići 11, Guke 4, Židovići 14, Potrlica 7, Bobovo 56, Ograđenica 39, Glisnica 28, Brvenica 23, Mrzovići 6, Zenica 5, Boščinovići 1, Zabrđe 4, Šumani 15, LJuće 13, Radosavac 2, Vidre 3, Komini 2, Pauče 2, Zbljevo 6, Svrkote 6, Kalušići 10, Grevo 10, Rabitlje 7, Vrba 35, Pliješevina 30, Oćevina 25, Vrbica 10, Boljanići 59, Rajčevići 12, Bavčića Rijeka 17, Potpeće 16, Crnobori 12, Dragaši 16, Kakmuži 46, Krće 45, Trnovice 10, Meljak 6, Poblaće 41, Otilovići 29, Vijenac 12, Premćani 31, Pušonjski Do 12, Kosanica 21, Mijakovići 2, Vitine 2, Glibaći 5, Vlahovići 3, Krupice 123, Vrulja 9, Potkrajci 6, Bratosavina 3, Lijeska 6, Kordovina 12, Beljkovići 10, Vodno 20, Gradina 18, Kozica 29, Podborova 5, Rasno 3, Obarde 19, Lјutići 31, Mataruge 39, Katun 21, Vaškovo 24.

Iz datih podataka, koje ne treba prihvatiti sa visokim stepenom preciznosti, može se vidjeti koliko su nekadašnja naselja bila brojna.

Procjena broja stanovništva vršena je na osnovu broja kuća. Polazilo se od pretpostavke da u svakoj kući živi devet do deset stanovnika. Zbog patrijarhalnog načina života koji je sačuvan zbog bezvlašća koje je vladalo, stanovništvo je bilo primorano, da bi moglo da se brani, da živi u brojnim zajednicama, da obrazuju zajednice specijalnog tipa kojima su davali imena zadruge, što predstavlja udruženje više porodica koje žive u jednoj kući. U pojedinim kućama moglo se naći i po 15 do 20 članova. Takav način organizacije porodičnog života zadržao se i u periodu između dva rata. Tako je, na primjer, domaćinstvo Damjanovića u Jugovu brojalo 45 članova. Brojno je bilo domaćinstvo i u bratstvu Čolovića. Kod njih je postajala podjela rada. Znalo se ko je starješina domaćinstva i ko je odgovoran za pojedina pitanja u obavljanju poljoprivrednih, stočarskih i kućnih poslova, vođenju domaćinstva i sl.6

Prema popisu stanovništva 1921. godine, tadašnji okrug Pljevlja činili su opština Pljevlja i srezovi Pljevlja i Boljanići. U pljevaljskom okrugu evidentirano je 26.798, a u opštini Pljevlja 6.356 stanovnika. Boljanićki srez koji je zahvatao sela Bobovo, Boljaniće Bukovicu, Gotovušu i Meljak, imao je 9376 stanovnika. Srez pljevaljski, u čijem sastavu su bile opštine Ilino Brdo, Kosanica, Mataruge, Otilovići, Premćane i Hoćevina, imao je 11066 stanovnika. Što se tiče verske strukture, ukupno pravoslavnog stanovništva bilo je 17.306, a muslimanskog 9.356. U Srezu pljevaljskom pravoslavnih je bilo 9.212, a u Srezu boljanićkom 5.807. Muslimana je u srezu pljevaljskom bilo 1.854, a u boljanićkom 3.569. U opštini Pljevlja, koja je ulazila u sastav Pljevaljskog okruga, od ukupno 6.356 stanovnika, pravoslavnih je bilo 2.287, a muslimana 3.933.7

Popis u pljevaljskom srezu po vjeroispovjesti 1931. godine(8)

Popis stanovnistva u okrugu Pljevlja 1921. godine (9)

Prema popisnim rezultatima iz 1931- godine srez Pljevlja imao je 33.196 stanovnika, a sam grad 6.186, koliko je približno imao i početkom XIX vijeka.

U srezu je bilo ukupno 23.698 pravoslavnih i 9.187 stanovnika muslimanske vjeroispovijesti. Evidentirano je ukupno 298 rimokatolika i 10 ostalih vjerskih konfesija.

Popisnim rezultatim konstatovano je da u Srezu pljevaljskom 1931. godine ima 298 katolika i 13 pripadnika drugih konfesionalnih grupa, što je sve ušlo u konačan broj popisanog stanovništva.

U poslijeratnom periodu obavljeno je više popisa stanovništva i imovine: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991. i 2003. godine.

U popisu koji je izveden krajem 2003. godine evidentirano je u pljevaljskoj opštini ukupno 37-052 stanovnika. U pogledu nacionalne pripadnosti, osjećanje pripadnosti crnogorskoj naciji izrazilo je 7.750 stanovnika, ili 21 odsto, dok je 59,52 odsto ukupno popisanog stanovništva, ili 21927 se izjasnilo kao Srbi. Muslimana je bilo 3.088, ili 8,37 odsto, Hrvata 17 ili 0,05, Albanaca 11 (0,03%), ostalih 148. Nacionalno se nije izjasnilo njih 1705, ili 4,62 odsto, a podaci ne postoje za 204 lica. U pogledu vjeroispovijesti, među evidentiranim stalnim stanovnicima opštine, dominira pravoslavno, 29.422 ili 79,70%, potom islamsko – 6.099 ili 16,53% Za katoličku vjeroispovijest izjasnilo se 34 stanovnika ili 0,10%, nevjernika je bilo 98 ili 0,27%, a pripadnost drugim vjeroispovijestima izrazilo je 49 stanovnika ili 0,14 odsto. Od ukupnog broja popisanog stanovništva najviše je onih koji su smatrali da im je maternji jezik srpski, 30.043, ili 81,38%. Za crnogorski jezik izjasnilo se 4.312 ili 11,68%, hrvatski šest stanovnika, bošnjački 988 (2,68%), albanski 7. Ostalim jezicima govorilo je u vrijeme tog popisa 666 lica, a za njih 896 nijesu postajalim podaci.

Posmatranjem rezultata popisa stanovništva u opštini do kojih se došlo u popisima 1971, 1981, 1991. godine i rezultata iz popisa 2003. godine, mogu se uočiti značajne demografske promjene na području Opštine po raznim parametrma. Prema rezultatima popisa 1971. godine u opštini je registrovano ukupno 46.856 stanovnika, a popisom iz 2003. godine 37.052 stanovnika, što znači da je Opština te godine imala manje 9.804 stanovnika. Vjerovatno glavni razlozi opadanja broja stanovnika u Opštini su ekonomska stagnacija, ekološki faktori, klimatske prilike, loša komunikacija sa svijetom i drugi faktori koji determinišu stepen društvenog standarda. Osim opadanja ukupnog broja stanovnika posljednjih decenija, sa posebno izraženom tendencijom od 1971. godine, evidentne su značajne promjene i u nacionalnoj strukturi stanovništva ove opštine. Tako je 1971. godine u opštini registrovano 29.451 Crnogorac, 1981. godine bilo ih je 32.323. Deset godina kasnije 21.887, a 2003 svega 7.750.10 Prema rezultatima popisa 1971. godine, Srba je bilo 7.980, na narednom popisu 1.981. godine evidentirano ih je 2.296, deceniju kasnije statističari su zabilježili da ih je 9.647, a na popisu 2003. godine bilo ih je 21.972. Na radikalne oscilacije u izražavanju pripadnosti nekoj od ove dvije nacionalne zajednice uticalo je više faktora. Nesporno je da do povećanja broja Srba nije došlo doseljavanjem sa strane, izuzimajući mogućnost neznatnog broja doseljenih sa ratom zahvaćenih područja, već je u istoj populaciji, sa mogućnošću slobodnijeg izražavanja, došlo samo do pregrupisavanja u nacionalnom osjećanju u korist povećanja pripadnika srpske nacionalne zajednice. Nesporna je tvrdnja da je Pljevlja napuštilo radno aktivno stanovništvo, mladi i stručni ljudi, što je doprinijelo veoma nepovoljnoj starosnoj strukturi ove opštine. Pored pomenute dvije nacionalne zajednice, pljevaljsku opštinu značajno je posmatrati i sa stanovišta kretanja broja stanovnika koji su se izjašnjavali kao muslimani, a u popisu 2003. godine jedan broj kao Bošnjaci. Kada se posmatraju ovi podaci u dužem vremenskom nizu ne uočavaju se ocetne promjene u broju stanovnika ove nacionalne zajednice. S obzirom na činjenicu da se jedan broj izjašnjavao i kao Jugosloveni, tendencija opadanja ukupnog broja stanovnika u pljevaljskoj opštini nije se u istoj mjeri odrazila i na opadanje broja pripadnika nacionalnih grupacija muslimana, već je ovdje naglašena blaga ravnoteža.

Poređenjem broja stanovnika u pljevaljskoj opštini sa statističkim pokazateljima o broju stanovnika u ostalim opštinama Crne Gore, može se zaključiti da pljevaljska opština spada u opštine u kojima opada broj stanovnika šest do deset odsto. U tu kategoriju mogu se svrstati i opštine Bijelo Polje, Berane, Mojkovac, Kolašin i Cetinje. Popisom 2003. godine konstatovano je da je broj iseljenih stanovnika iz Crne Gore veći od broja useljenih na ovom području.

Rezultati izjašnjavanja stalnog stanovništva Opštine o maternjem jeziku prilikom popisa stanovništva od 1. do 15. novembra 2003. godine12:

Ukupno 36.918
Srpski 30.043 (81,38%)
Crnogorski 4.312 (11,68%)
Hrvatski 6 (0,02%)
Bošnjački 988 (2,68%)
Albanski 7 (0,02%)
Ostali jezici 666 (1,81%)
Ne postoje podaci  896 (2,43%)

Karakteristično je da je jedan broj stanovnika naziv svog maternjeg jezika formirao na bazi nacionalne pripadnosti za koju se opredijelio na osnovu sopstvene volje i političkih uticaja političkih grupacija, čime su zapostavljeni relevantni faktori koje je nauka definisala u konstituisanju tih komponenti društva. Pri tome zanemarena je činjenica stepena svijesti i znanja građana o nekim kategorijama koje imaju svoje naučne odrednice, pa su neki podaci nastali kao proizvod zabluda, nedovoljnog stepena obrazovanja i uticaja politike.

Popisni rezultati iz 2003. godine govore da je u ukupnom broju stanovništva Opštine (36.918) onih što su se izjasnili da pripadaju pravoslavnoj vjeroispovijesti ima 29.422, ili 79,70 odsto, islamskoj vjeroispovijesti pripada 6.069 ili 16,53 odsto stanovništva, katolika je 34 ili 0,10 odsto, onih koji se nijesu izjasnili kao vjernici je 98 ili 0,27%. Drugim vjeroispovijestima pripada 49 stanovnika ili 0,14%. Kada je u pitanju ova kategorija nijesu evidentna neka značajnija odstupanja posmatrano u strukturi odnosa odgovarajućih veličina. Jedino što dio populacije nije tretirao vjeroispovijest kao presudan faktor nacionalnog opredjeljenja, što je i normalno. Tako su pripadnici islamske vjeroispovijesti bili do sada Muslimani, a sada u ovoj kategoriji ima i Bošnjaka i Crnogoraca.

Popisom 2003. godine u pljevaljskoj opštini registrovano je 13.325 stanova i 11.394 domaćinstva. Ako se pod domaćinstvom podrazumijeva porodična zajednica nastanjena u jednoj stambenoj jedinici, moguće i zajednica više porodica, dolazi se do zaključka da pojedine zajednice, misli se na domaćinstva, imaju više stanova. Dakle, broj stanova je u blagom porastu, iako opada broj stanovnika. Evidentne su promjene i u broju domaćinstava. Popisom 1991. godine registrovano ih je 11.464 a 2003. godine 11.394, što ukazuje na blagi pad, ali ne u tolikoj mjeri koja je izražena u opadanju ukupnog broja stanovništva između popisa 1991. i popisa obavljenog 2003. godine.

Interesantno je, na bazi popisnih rezultata, predstaviti sliku sela tokom posljednjih nekoliko godina.

Prikazaćemo kretanje broja stanovnika u svakoj mjesnoj zajedenici i dati tabelarni prikaz ove kategorije u svakom selu posebno.

Popisom 2003. godine utvrđeno je da je u Bobovu živjelo ukupno 472 stanovnika, a prema popisu 1991. godine bilo ih je 739, što dovoljno govori o osjetnom padu broja žitelja ove mjesne zajednice. U ovoj mjesnoj zajednici 2003. godine evidentirano je 151 domaćinstvo, a 1991. godine bilo ih je 184.

U Bobovu je 1875. godine živjelo 1060 stanovnika, svrstanih u 160 domaćinstava, što dovoljno govori koliko su tada domaćinstva imala mnogo više članova u odnosu na broj članova domaćinstva sada, a 1904. godine u Bobovu je bilo 1.200 stanovnika i 188 domaćinstava. Najveći broj stanovnika od 1875. do 2003. godine Bobovo je imalo 1961. godine, kada je evidentirano 1.502 stanovnika i 228 domaćinstava.13

Iz tabelarnog pregleda vidi se broj stanovnika po pojedinim selima. Svako od njih bilježi znatno manji broj stanovnika u odnosu na brojno stanje stanovništva u 1991. godini.14

U 16 sela Mjesne zajednice Boljanići popisom 2003. godine ustanovljeno je da živi 767 stanovnika, a 1991. godine ovdje je popisom utvrđeno da ih ima 1002.

Podaci iz tabele potvrđuju pretpostavku o drastičnom opadanju broja stanovnika u mjesnim zajednicama Bobovo i Boljanići. Broj stanovnika tokom posljednje dvije decenije XX vijeka u Bobovu smanjio se za više od 50 odsto. Popisom 1981. godine utvrđeno je da je u ovoj mjesnoj zajednici bilo 1.084 stanovnika, a 2003. godine evidentirano ih je 472. Još izraženiji pad za isti period bilježi Mjesna zajednica Boljanići, u kojoj je 1981. godine registrovano 1681 stanovnik, a prema rezultatima popisa iz 2003. godine ova mjesna zajednica ima 767 stanovnika.

Opadanje broja stanovnika izraženo je i u ostalim mjesnim zajednicama. U Bukovici je 2003. godine popisom utvrđeno da tu živi 505 stanovnika, organizovanih u 149 domaćinstava i 313 stanova. Godine 1991. Bukovica je imala, prema tadašnjem popisu, 888 stanovnika, a 1981. godine čak 1524 stanovnika, što znači da se broj stanovnika u naseljima ove mjesne zajednice tokom dvije posljednje decenije XX vijeka smanjio za dvije trećine.

U četiri sela Mjesne zajednice Crljenice (Vijenac, Crljenice, Crni Vrh i Otilovići), prema rezultatima popisa 2003. godine, živjelo je 989 stanovnika, koji su raspolagali sa 414 stanova, u kojima je živjelo 308 domaćinstava. Godine 1991. na tom prostoru živjelo je 1.192, a 1981. godine 1.671 stanovnik. U naseljima ove mjesne zajednice nije izražen trend opadanja broja stanovnika kao u udaljenim seoskim naseljima od grada.

Slične demografske promjene uočavaju se i posmatranjem numeričkih izraza popisa stanovništva mjesnih zajednica Gotovuša i Gradac. Prema rezultatima popisa 2003. godine, u selima Mjesne zajednice Gotovuša, u vrijeme popisa, bilo je 2.226 stanovnika, a 1991. godine 2.499, 1981. u ovoj mjesnoj zajednici bilo je 2.958 stanovnika. Popisom 2003. godine u selima ove mjesne zajednice evidentirano je 844 stana i 712 domaćinstava. Najviše stanovnika imala su naselja Židovići, Kotline, Milunići i Rudnica, gdje je zabilježen blag porast broja stanovnika, što je normalno, s obzirom na blizinu grada. U Židovićima je bilo 659 stanovnika, što je više u odnosu na broj stanovnika 1991. godine, kada je ovo selo, prema rezultatima tadašnjeg popisa, imalo 631 stanovnika. U naselju Gotovuša, prema rezultatima popisa 2003. godine, bilo je 153 stanovnika, a 1981. godine ovdje ih je registrovano u popisnoj evidenciji 212.

U devet naselja Mjesne zajednice Gradac (Vrba, Gradac, Leovo Brdo, Meljak, Orlja, Popov Do, Trnovice, Cerovci, Šljuke) popisom 2003. godine utvrđeno je da ima 784 stanovnika, 398 stanova i 283 domaćinstva, a 12 godina prije (1991) ovdje je živjelo 1042 stanovnika. Mjesna zajednica imala je tada 375 stanova i 329 domaćinstava. Rezultati popisa iz 1981. godine kazuju da je mjesna zajednica Gradac imala 1.647 stanovnika.

U tabeli nijesu zastupljena odsutna lica kojih je u vrijeme popisa 2003. godine bilo u Mjesnoj zajednici Gotovuša 46, a u Mjesnoj zajedenici Gradac 24.

U seoskim naseljima Mjesne zajednice Kosanica (Varine, Glibaći, Đurđevića Tara, Kosanica, Košare, Lever Tara, Pušonjski Do i Stančani) 2003. godine živjelo je 840 stanovnika, a prema rezultatima popisa 1991. godine ta naselja imala su ukupno 1.114 stanovnika. Popisom 1981. godine ovdje je evidentirano 1.768 žitelja, što govori o drastičnom padu broja stanovnika u ovoj mjesnoj zajednici tokom posljednjih decenija XX vijeka.

U Mjesnoj zajednici Krupice 2003. godine evidentirano je ukupno 409 stanovnika, 12 godina prije tog popisa (1991) Krupice su imale 553, 1981. godine 1.034 stanovnika. U selima ove mjesne zajedenice 2003. godine bilo je 151 domaćinstvo i 147 stanova.

U vrijeme popisa u prethodnim mjesnim zajednicama bilo je odsutno 13 lica.

Karakteristike koje su pratile ostale mjesne zajednice u pogledu kretanja broja stanovnika izražene su i u naseljima mjesnih zajednica Mataruge i Odžak. U Matarugama je, prema popisnim rezultatima 2003. godine, evidentirano 745 stanovnika, 1991. godine bilo ih je 1.122, a 1981. godine u seoskim naseljima ove mjesne zajednice bilo je 1.607 stanovnika.

U Mjesnoj zajednici Odžak popisivači su 2003. godine utvrdili da živi 1.071 stanovnik, 1991. godine tu je bilo nastanjeno 1.190, a 1981. – 1.409 stanovnika. U ovoj mjesnoj zajednici nije zabilježeno opadanje broja stanovnika kao u ostalim mjesnim zajednicama, vjerovatno zbog blizine grada i povoljnih komunikacionih uslova.

U Odžaku je 2003. godine bilo 301 domaćinstvo, a 1991. godine domaćinstava je bilo 329.

I u selima mjesnih zajednica Poblaće, Potkovač i Šljivansko, u periodu između popisa obavljenih 2003. i 1991. godine, značajno je opao broj stanovnika. U seoskim naseljima Mjesne zajednice Poblaće broj stanovnika smanjio se za polovinu. Godine 1991. tu je živio 501 stanovnik, a deceniju kasnije broj stano- vnika spustio se na 255. Poblaće je 1981. godine imalo 832 žitelja. Sličan trend zabilježen je i u mjesnim zajednicama Potkovač i Šljivansko. U Potkovaču je popisom 2003. godine konstatovano da ima 304 mstanovnika, 1991. godine 429, a 1981 ovdje je bilo 765 žitelja. U selima Šljivanska, prema popisu 2003. godine, živjelo je 185 žitelja, prethodnim popisom (1991) utvrđeno je da je tu živjelo 272, a deset godina prije (1981) 442 stanovnika.

Tabelarni pregled br. stanovnika Poblaće, Potkova; i Šljivansko, 2003

U vrijeme obavljanja popisa 2003. godine u ove tri mjesne zajednice bilo je 28 odsutnih lica.

Tabelarni pregled rezultata popisa stanovništva, stanova i domaćinstava 2003. godine u mjesnim zajednicama Šula i Zabrđe

U rezultate popisa stanovništva nije ušlo 158 lica koja su u vrijeme popisa bila odsutna iz mjesta boravka.

Iz gornje tabele vidi se da su Šula u vrijeme popisa 2003. godine imala ukupno 883 stanovnika, a 1981. godine ovdje je registrovano 1.652 stanovnika.

U Mjesnoj zajednici Zabrđe nije evidentan značajan pad broja stanovnika. Rezultati popisa iz 2003. godine i uporedni pokazatelji iz ranijih popisa potvrđuju hipotezu da u naseljima ove mjesne zajednice nije izraženo opadanje broja stanovnika kao u naseljima mjesnih zajednica koje su udaljene od grada i koje ne raspolažu dovoljnom obradivom površinom. U Zabrđu je 2003. godine ustanovljeno 2.596 stanovnika, 863 stana i 732 domaćinstva. Prema rezultatima popisa koji je izvršen 1991. godine, Zabrđe, sa istim brojem naselja, imalo je 2.539 stanovnika, 694 stana i 520 domaćinstava. Ako uporedimo ove rezultate sa rezultatima popisa iz 1981. godine, primijetićemo da se broj stanovnika smanjio, što bi se moglo tumačiti više kao posljedica opadanja priraštaja nego migracionog faktora. U 1981. godine Zabrđe je imalo 2.997 stanovnika.

Popisom 2003. godine ustanovljeno je da su Pljevlja tada imala 22.329 stanovnika. To je ukupan broj stanovnika u četiri gradske mjesne zajednice: Golubinja, Moćevac, Centar i Ševari. U Mjesnoj zajednici Golubinja, koja obuhvata naselja Pljevlja, Potrlicu i Durutoviće, utvrđeno je da ima 5.904 stanovnika, 1.770 stanova i 1.740 domaćinstava. U Mjesnoj zajednici Moćevac, koja obuhvata jedan dio grada u sjeveroistočnom dijelu, evidentirano je 5.397 stanovnika, 1.679 stanova i 1.613 domaćinstava. Mjesna zajednica Centar, u vrijeme obavljanja popisa, imala je 4.200 stanovnika, 1.341 stan i 1.340 domaćinstava. Najviše stanovnika registrovano je u Mjesnoj zajednici Ševari – 6.826. Osim dijela grada, ovoj mjesnoj zajednici po organizacionom principu pripada i naselje Radosavac, gdje je bilo nastanjen 201 stanovnik.

Poređenjem ovih pokazatelja sa rezultatima popisa stanovništva, stanova i domaćinstava iz 1991. godine, može se primijetiti blagi porast broja stanovnika u pojedinim gradskim naseljima. Mjesna zajednica Golubinja je tada imala 5.515 stanovnika. Samo je u Durutovićima registrovano popisom 2003. godine manje stanovnika (94), a 1991. godine bilo ih je 146, što se može objasniti raseljavanjem žitelja ovog naselja zbog proširenja kopova Rudnika uglja na tom prostoru. Manji broj stanovnika u odnosu na broj stanovnika u 1991. godine zabilježen je u Mjesnoj zajednici Moćevac, gdje je 1991. godine živjelo 5.729 žitelja. U Mjesnoj zajednici Centar 1991. godine bilo je 4.053, a u Ševarima 5.823 stanovnika. U obje ove mjesne zajednice evidentan je porast broja stanovnika u periodu između dva posljednja popisa.

Tabelarni prikaz popisa u gradu, 2003

U vrijeme popisa u naseljima koja pripadaju gradskim mjesnim zajednicama o kojima je riječ u tabelarnom pregledu bilo je odsutno 873 lica.

Interesantno je posmatrati uporedno broj stanovnika sa brojem stanovnika u ostalim opštinama Crne Gore tokom popisa obavljenih 1948, 1953, 1963, 1971, 1981, 1991 i 2003. godine. Pljevaljska opština je, prema rezultatima popisa 1948. godine, imala 35926 stanovnika. Broj stanovnika je u porastu sve do 1971. godine, kada je u ovoj opštini evidentirano 46.843 stanovnika, a tokom posljednje tri decenije XX vijeka evidentno je opadanje broja stanovnika. Prema rezultatima popisa 2003. godine, pljevaljska opština imala je svega 992 stanovnika više nego 1948. godine. Za isti period neke opštine zabilježile su značajan porast broja stanovnika, izazvan, uglavnom, migracijom iz drugih opština. Opština Bijelo Polje, koja je 1948. godine imala približan broj stanovnika kao i opština Pljevlja, prema popisu 2003. godine, imala je 57.124 žitelja. U nikšićkoj opštini, koja je 1948. godine imala 38.359 stanovnika, ne mnogo više od pljevaljske, 2003. godine, imala je 76.671 stanovnika. Opština Herceg Novi je od 1948. godine, kada je imala 12.482 stanovnika, narasla na 33971 žitelja. Budva je poslije rata imala 3.822, a početkom XXI vijeka bilježi 16.095 stanovnika. Dupli porast bilježe i Ulcinj, Bar, Rožaje. Rekordan porast, bolje reći priliv broja stanovnika, bilježi Podgorica. Prema popisu stanovništva 2003. godine ova opština ima 179.404, a 1948. godine imala je 48.417 stanovnika. Opadanje broja stanovnika poslje dnjih decenija XX vijeka izraženo je i u opštinama Žabljak, Plužine, Šavnik, Kolašin, Mojkovac, Berane.

Popis stanovništva Crne Gore 1948-2003 (15)

Analizom prethodno iznijetih statističkih pokazatelja mogu se uočiti radikalne promjene, ne samo u broju stanovnika u pojedinim naseljima, već i u prostornom razmještaju. Evidentne su značajne pro – mjene u gustini naseljenosti, posebno u nekim seoskim naseljima. Tako je 1964. godine prosječan broj stanovnika na jednom kvadratnom kilometru u Opštini iznosio 34 stanovnika, a 2003. godine gustina naseljenosti je smanjena na 27 stanovnika po jednom kilometru kvadratnom. U 98 seoskih naselja, prema popisnim rezultatima iz 2003. godine, živi ispod 100 stanovnika.

Statistički podaci do kojih se došlo popisima ukazuju da je starosna struktura stanovništva u pljevaljskoj opštini veoma nepovoljna. Prosječna starost stanovništva ove opštine, prema pokazateljima popisa iz 2003. godine, iznosi 39,2 godine, što je iznad republičkog prosjeka starosne strukture stanovništva. U 60 naselja pljevaljske opštine 2003. godine živjelo je stanovništvo prosječne starosti 50 godina, što u dovoljnoj mjeri odslikava nizak nivo radno aktivnog stanovništva, sposobnog za privređivanje.

Milorad JOKNIĆ

(Istorija Pljevalja, Opština Pljevalja 2009.)

1 Vladeta Cvijović, Neki pomeni pljevaljskih toponima, Breznički zapisi br.1 Pljevlja.
2 Ahmed Aličić, Popis vijaleta Hercegovina, Orijentalni institut u Sarajevu, Sarajevo 1985.
3 Ahmed Aličić, nav. djelo.
4 Enes Pelidija-Behija Zlatar, Pljevlja i okolina u prvim godinama osmansko-turske vlasti, Pljevlja, 1988.
5 Vule Brašanac, Podaci o srpskom stanovništvu naselja Pljevlja i Sjenica u vrijeme pripreme reforme 1903. godine, Užički
zbornik br. 11, Titovo Užice 1982.
6 Arhiv Jugoslavije, Fond. J. Jovanovića Pižona, 80 – 3 – 970.
7 Milić Petrović, Pljevlja u dokumentima 1918 – 1941, Pljevlja 2004.
8 Definitivni rezultati popisa stanovništva 1931. po vjeroispovesti, Beograd 1938, (objavljeno u knjizi Milića Petrovića, Pljevlja u dokumentima 1918 – 1941, Pljevlja 2004, 160.
9 Opšta državna statistika Kraljevine Jugoslavije, rezultati popisa stanovništva od 31. januara 1921. godine, Sarajevo 1932.(preštampano u knjizi Milića Petrovića, Pljevlja u dokumentima 1918 – 1941, Pljevlja 2004, 154.
10 U stanovništvu pljevaljskog kraja Crnogorci se kao nacija pominju prvi put u popisu iz 1948. godine, sa proglašenjem crnogorskenacije od strane KTJ. Srbi su vjekovima bili jedino pravoslavno stanovništvo (islamizacija Srba je poseban fenomen). Neprirodne oscilacije u nacionalnom izjašnjavanju Srba posledica su političke i ideološke klime u epohi FNRJ – SFRJ (nap. urednika).
11 Izvještaji Republičkog zavoda za statistiku Crne Gore, Odjeljenje u Pljevljima, za svaku popisnu godinu.
12 Izvještaj Republičkog zavoda za statistiku, Odjeljenje u Pljevljima 2004.
13 Marko Jelovac, Bobovo, sto godina škole, bilješke Jovana Dragutinovića, Pljevlja, 1996.
14 Statistički podaci u tabelama o brojnom stanju stanovništva u mjesnim zajednicama opštine Pljevlja, na osnovu rezultata popisa 2003. godine, uzeti su iz statističkih izvještaja Republičkog zavoda za statistiku Crne Gore, 2004.
15 Statistički izvještaj Republičkog zavoda za statistiku Crne Gore, Podgorica 2004.
 

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se / Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se / Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se / Promeni )

Google+ photo

Komentarišet koristeći svoj Google+ nalog. Odjavite se / Promeni )

Povezivanje sa %s

 
%d bloggers like this: