RSS

Životna sredina

Stanje životne sredine

Na osnovu dosadašnjih istraživanja i objavljenih rezultata na njihovoj bazi, može se zaključiti da područje opštine Pljevlja spada među ekološki najugroženije prostore Crne Gore, sa velikim stepenom degradacije kvaliteta osnovnih elemenata životne sredine (vazduh, voda, zemljište). Veći dio opštine Pljevlja čini netaknuta priroda, ali je područje pljevaljske kotline devastirano usled industrijskog i urbanog razvoja. Rudarstvo, proizvodnja električne energije i industrija, koncentrisani su na relativno malom i zatvorenom području, što je prouzrokovalo i koncentraciju stanovništva. Pokazatelji stanja njihovog kvaliteta su izvan zakonom dozvoljenih granica. Nasuprot tome, u pogledu prirodnih vrijednosti i resursa područja i karakteristika njegovog geografskog položaja, moglo bi se zaključiti da je kvalitet životne sredine i očuvanost biodiverziteta na seoskom području na zadovoljavajućem nivou. Dakle, ostatak teritorije opštine je sa relativno očuvanim prirodnim vrijednostima u kojima se samo pojedinačno evidentira narušavanje osnovnih komponenti životne sredine (naselja Gradac i Šula).

Otpadne materije, nastale kao posledica eksploatacije uglja, šume, gline, laporca, proizvodnje električne energije i dr., izazivaju povećanu zagađenost vazduha, površinskih i podzemnih voda, degradaciju i zagađenost zemljišta, nagomilavanje komunalnog i opasnog otpada, pogoršanje zdravstvenog stanja stanovništva, uništavanje flore i faune. Ekološku opterećenost područja grada usložnjavaju geografski položaj, topografija terena i nepovoljne klimatske pojave koje vladaju na području Pljevalja: veliki broj dana sa tišinama, uz česte pojave „jezera hladnog vazduha“ i radijacionih magli, naročito u zimskim mjesecima, koje se odražavaju na dugotrajno zadržavanje zagađujućih materija i taložnih čestica u atmosferi. Dugotrajna izloženost stanovništva uticajima zagađujućih materija može izazvati zdravstvene probleme. Na osnovu medicinske statistike konstatuje se povećavanje broja oboljelih. Međutim, teško je utvrditi egzaktne uzroke ovakvog stanja, te je iz tog razloga neophodna izrada Studije o zdravstvenom stanju, a dobijeni rezultati poslužiće za planiranje odgovarajuće zdravstvene politike.

Imajući u vidu ugroženost životne sredine na teritoriji opštine Pljevlja, a sve u cilju njene zaštite, urađeni su određeni planovi i programi od strane Države, Opštine, Rudnika uglja i Termoelektrane, u kojima su definisane mjere zaštite životne sredine i rokovi za realizaciju.

Vazduh

Zagađenost vazduha u Pljevaljskoj kotlini posledica je emitovanja različitih vrsta lebdeće prašine, ugljene prašine, dimnih i izduvnih gasova. Emitovanja potiču sa nezaštićenih površina Rudnika uglja, gasova rudarske mehanizacije, od samozapale uglja, razvejavanja jalovine sa transportnog sistema i odlagališta otkrivke „Jagnjilo“, unutrašnjih odlagališta, kao i unutrašnje i spoljašnje saobraćajnice kojima se transportuje ugalj, deponije pepela i šljake „Maljevac“, deponije smeća i bespravnih smetilišta, deponije drvnog otpada, iz dimnjaka kotlarnica (40), individualnih ložišta (5000) i Termoelektrane “Pljevlja”, saobraćaja (oko 30000 registrovanih automobila) i drugih izvora.

Ukupna količina uglja koja se troši u Pljevljima je preko 1.800.000 tona godišnje, od tog 1.7000.000 tona sagori u TE, a ostalo u kotlarnicama i individualnim ložištima. Od toga Termoelektrana troši 88,9 %, kotlarnice za toplifikaciju 3,3 % i individualno zagrijavanje domaćinstava i ostali potrošači 7,8 %.

Prema raspoloživim podacima, iz prethodnih godina, na području Pljevalja prilikom sagorijevanja uglja, mazuta i od izduvnih gasova motornih vozila godišnje u atmosferu se emituje :30584 t/god. SO2, (sumpor dioksida) 15059 t/god NOx, (azotnih oksida) 5488 t/god prašine, 130512 m3 /god dima 103 , 8230 t/god CO (ugljen monoksida), 1468 t/god CH, 14.25 t/god. aldehida i 2.58 t/god PAH (policikličnih aromatičnih ugljovodonika).

Kvalitet vazduha u Pljevljima kontinuirano se automatski prati od sredine 2009. godine u skladu sa evropskim standardima kvaliteta vazduha prenesenim u crnogorsko zakonodavstvo. Na grafikonu 4 predstavljene su maksimalne dnevne i srednje godišnje koncentracije suspendovanih čestica PM10 praćene na mjernom mjestu u urbanoj zoni Pljevalja tokom 2009-2011. godine.

Prekoračenja koncentracije praškastih materija radijusa manjeg od 10 p,m (PMi0) svrstavaju kvalitet vazduha iznad i značajno iznad gornje granice ocjenjivanja. Srednje godišnje koncentracije PM10 čestica su tokom prikazanog perioda bile iznad dozvoljene srednje godišnje vrijednosti koja iznosi 40^g/m3. Zimski period karakterišu povremeno izmjerene veoma visoke srednje dnevne koncentracije PM10 čestica. Na osnovu izmjerenih vrijednosti, može se konstatovati veliko opterećenje vazduha u Pljevljima PM10 česticama, ne samo zbog izmjerenih koncentracija, već i zbog velikog broja dana sa prekoračenjima.

Pored prekoračenja koncentracije praškastih materija radijusa manjeg od 10 ^m u ovom period konstatovano je i sledeće: 2010.g. maksimalna dnevna srednja koncentracija SO2 iznosila 71,9 |ig/m3. Dvadeset sedam puta srednje satne koncentracije azot dioksida su prelazile propisanu normu (200p,g/m3) za zaštitu zdravlja. Srednja godišnja koncentracija benzo (a) pirena u 2010.g., mjerena kao frakcija lebdećih čestica PM10 prelazi propisanu graničnu vrijednost tj. bila je iznad ciljne vrijednosti za zaštitu ljudskog zdravlja (1.0 ng/m3) i iznosila 2,48 ng/m3.

Tokom 2012. godine zabilježeno je 217 prekoračenja graničnih vrijednosti za suspendovane čestice PM10 (dozvoljeno je prekoračenje 35 puta godišnje), što govori o neophodnosti preduzimanja hitnih i dugoročnih mjera za prevazilaženje ovog problema, a sve u cilju zaštite zdravlja ljudi i unapređenje stanja životne sredine.

Shodno Zakonu o zaštiti vazduha, Ministarstvo održivog razvoja je u saradnji sa Agencijom i organima lokalne uprave donijelo Plan kvaliteta vazduha za opštinu Pljevlja (februar 2013), da bi se u što kraćem roku poboljšao kvalitet vazduha i zaštititilo ljudsko zdravlje.

U zdravstvenim ustanovama u Pljevljima ne postoji odgovarajući informacioni sistem koji bi omogućavao brzu i laku obradu statističkih podataka o bolestima i ispitivao njihovu korelaciju sa stanjem životne sredine i promjenama u njoj. Patologija dječijeg uzrasta je raznolika, i zbog specifičnosti geografskih, kulturnih, etničkih, socijalnih, kao i zbog stepena aerozagađenja ovog područja. Visok je procenat djece sa astmom, opstruktivnim bronhitisom, a u porastu su infektivne bolesti koje koreliraju sa padom životnog standarda. Vidan je porast prevremenog rađanja i rađanja djece sa malom tjelesnom masom i djece iz visoko rizičnih trudnoća. Kao i kod djece i kod odraslih u grupi respiratornih oboljenja naročito se bilježi rast opstruktivnog sindroma i astme. Nepovoljna životna i radna sredina umanjuju kvalitet življenja što se odražava kao negativan uticaj na psihosomatska oboljenja. I u pogledu malignih oboljenja takođe imamo značajan porast u periodiu koji se poklapa sa porastom aerozagadjenja. Sve to zahtijeva dobru obradu i adekvatan tretman.

Vode

Uredbom o klasifikaciji i kategorizaciji površinskih i podzemnih voda („Sl. list Crne Gore“, br. 02/07) propisane su klase kvaliteta za površinske i podzemne tokove u Crnoj Gori. Da bi se utvrdilo da li se površinske i podzemne vode nalaze u određenoj klasi vrši se praćenje kvalitativnih i kvantitativnih parametara voda od strane nadležnog organa državne uprave. Zagađivači voda na području opštine Pljevlja najvećim dijelom su lokacijski skoncentrisani u neposrednom okruženju naselja Pljevlja. Po brojnosti izvora zagađenja, količini otpadne vode i unosu zagađenja u vodotoke izdvajaju se Rudnik uglja Pljevlja, odnosno Površinski kop „Borovica„ i „Potrlica“ sa pratećim pogonima i Termoelektrane „Pljevlja“ sa kompleksom objekata šljake i pepela. Značajan zagađivač je i gradska kanalizacija sa neprečisćenim vodama sa gradskog područja. Na nizvodnom toku Ćehotine kao zagađivač se izdvaja deponija flotacijskog jalovista u Gradcu, kamenolom i asfaltna baza. U godišnjem unosu približno oko 50% otpada na Rudnik uglja, 25% na Termoelektranu, 20% na otpadne vode iz gradske kanalizacije, a na sve ostale zagađivače oko 5% količine otpadnih voda. Prema raspoloživim podacima na području Pljevalja u Ćehotinu i njene pritoke godišnje se unese oko 16,9 x 106 m3 otpadnih voda, prosječno 1930 m3/h odnosno 537 1/sek , dok je časovno opterećenje 1,8 x veće i iznosi 3480 m3/h odnosno 967 1/sek.

Na osnovu svih dosadašnjih istraživanja kvaliteta površinskih voda od strane Hidrometeorološkog zavoda Crne Gore i JU Centra za ekotoksikološka ispitivanja Crne Gore (ispitivanje kvaliteta otpadnih i površinskih voda) možemo zaključiti sledeće: Ćehotina je uglavnom u A1 klasi prije Pljevalja, a isto važi i za Vezišnicu, koja je u A1 klasi prije termoelektrane. Ćehotina posle uliva otpadnih voda rudnika uglja i gradske kanalizacije kvalitet rječne vode pokazuje očigledne znake organskog zagađenja i relativno visoke nivoe suspendovanih materija, a na ušću Vezišnice stanje se dodatno pogoršava. Narušavanje zakonske kategorije Vezišnice je zbog povećanog alkaliteta, visoke elektroprovodljivosti, povećanog sadržaja suspenhdovanih materija i gubitka kiseonika. Najveće ugrožavanje kvaliteta voda je registrovano kod Paleškog potoka, koji od A1 klase prije deponije Maljevac prelazi u A3 klasu i povremeno u vanklasno stanje. Dakle, narušavanje zakonske kategorije vode Ćehotine karakteristično je nakon uliva otpadnih voda rudnika uglja i gradske kanalizacije – ušće Vezišnice i posle ušća Vezišnice, dok se na nizvodnom profilu Gradac stanje poboljšava u odnosu na neke parametre. Za reku Ćehotinu propisani kvalitet vode uzvodno od Pljevalja je takav da ona pripada I kategoriji vodotoka (klasa A1, S, K1), a nizvodno od Pljevalja II kategoriji vodotoka (klasa A2, C, K2) uz obavezu zaštite kvaliteta vode akumulacije „Otilovići“ za osnovnu namjenu – obezbjeđenje rashladne vode za generatore TE (I i II). Višak vode se koristi za vodosnabdijevanje Pljevalja.

Veliki procenat hemijske neispravnosti vode za piće potiče od povećane mutnoće kao posledice zamućenosti izvorišta, nestabilnosti akumulacionog jezera i dotrajalosti gradske vodovodne mreže koja je u vrlo lošem stanju i gdje su gubici vode veliki. U pogledu sanitarno-tehničke zaštite izvorišta koja se koriste za snabdijevanje vodom naselja na teritoriji opštine Pljevlja postojeće stanje ne zadovoljava osnovne sanitarno-higijenske norme i propise. Naročito treba spomenuti neodgovarajuću zaštitu većih kaptiranih izvora u kojima je pristup kapatažama praktično neograničen (zaštitne ograde u dotrajalom stanju), uz nepostojanje definisanih užih i širih zona sanitarne zaštite i konstantnog monitoringa kvaliteta vode radi obezbjeđenja potrebnog kvaliteta higijenski ispravne pijaće vode.

Zemljište

Zemljište u pljevaljskoj kotlini je izloženo obimnim negativnim promjenama. One se odražavaju u izmjenama reljefa i opštoj devastaciji prostora na velikim površinama, gubicima kvalitetnog poljoprivrednog zemljišta i u zagađivanju zemljišta.

Veoma izražen problem na prostoru pljevaljske opštine je eksploatacija prirodnih sirovina i fizička ugroženost slobodnih zemljišnih površina. Eksploatacija i zauzimanje slobodnih površina, formiranje industrijskih zona, površinskih kopova i rudnika ima tendenciju razvoja i neizbježne posledice, kao što su narušavanje prirodnog ambijenta, zagađenje životne sredine i gubitak plodnih zemljišnih površina. Primarna funkcija zemljišta u opštini Pljevlja narušena je dejstvom više faktora koji za posledicu imaju promjenu fizičkih struktura i fizičko-hemijskih osobina u pedološkom supstratu. Negativan uticaj antropogenih faktora, degradacija zemljišta i promjene pejzažnih karakteristika u opštini Pljevlja imaju dinamičan intezitet i prouzrokovane su trajnim ili privremenim izuzimanju zemljišta iz domena primarne proizvodnje. Pri tome se prvenstveno misli na: na površinsku eksploataciju uglja i mineralnih sirovina, deponovanje različitih vrsta materijala ( jalovine, pepela, smeća), izgradnju stambenih, industrijskih i objekata komunalne infrastrukture, izgradnja saobraćajnica i vodnih akumulacija itd.

Osnovni izvori zagađivanja zemljišta su: 1.zagadjenja iz atmosfere, 2.zagadjenja iz otpadnih voda i 3.neadekvatno odlaganje komunalnog i industrijskog otpada.

Na području opštine Pljevlja u 2011.godini od strane JU Centra za ekotoksikološka istraživanja izvršeno je uzorkovanje na osam lokacija i analizirano je 8 uzoraka. Rezultati ispitivanja zagađenosti zemljišta na teritoriji Pljevalja ukazuju da na pojedinim lokacijama postoji odstupanje od norme propisane Pravilnikom u pogledu sadržaja neorganskih polutanata (olovo, bakar,cink,arsen,fluor, bor),kao i sadržaj poliaromatičnih ugljovodonika od organskih prelazi MDK normirane Pravilnikom, dok je sadržaj ostalih neorganskih, kao i organskih, polutanata ispod MDK normiranih pravilnikom.

Industrijski i opasni otpad

Od ukupne količine godišnjeg otpada koji se stvara u Crnoj Gori najviše je u Pljevljima ukupno 571.000 tona ili 60%. Ovaj otpad sačinjava najvećim dijelom (49%) pepeo i sljaka iz IT „ Pljevlja“, jalovina iz Rudnika uglja 49% a ostalo su ulja i maziva, otpad sa bojama pepeo i šljaka iz kotlarnica i dr. opasan otpad. Industrijski otpad je deponovan na deponiji pepela i šljake „Maljevac“, deponiji drvnog otpada Korporacije „Jakić“, flotacijskom jalovištu „Gradac“ (jedno od najvećih odlagališta opasnog otpada u Crnoj Gori), flotacijskom jalovištu Rudnika „Šuplja Stijena“ Šula i odlagalištu Rudnika uglja (jalovina).

Deponija pepela i šljake TE „Pljevlja“ Maljevac nalazi se na površini od oko 60 ha i koristi se 30 godina. Ona ima već 9,5 miliona ovog otpada (Inače količina šljake i pepela koja se godišnje odlaže, pri sadašnjoj potrošnji uglja iznosi oko 400.000 tona). Flotacijsko jalovište Gradac je jedno od najvećih odlagališta opasnog otpada u Crnoj Gori. Nalazi se na obali rijeke Ćehotine, oko 500 m nizvodno od naselja Donji Gradac i oko 400 m od postrojenja za flotaciju Gradac.Na površini od oko 95.000 m2 deponovano je oko 3.900.000 tona jalovinskog materijala, koji je zbog tehnoloških zahtjeva usitnjen, a sadrži određeni procenat teških metala (olova – 0,24%, cinka – 0,70%, gvožđa, bakra i dr.) i dodatno je onečišćen flotacijskim reagensima. Postoji potreba za rješavanjem problema zbrinjavanja opasnog otpada: deponije pepela i šljake „Maljevac“ i flotacijskog jalovišta. Redovan monitoring zemljišta koji se vrši na lokacijama pomenutih odlagališta, kao i u njihovoj neposrednoj blizini, u kontinuitetu pokazuje negativan uticaj na segment zemljišta, što se evidentira kroz povećane koncentracije organskih i neorganskih polutanata. Iste zagađujuće materije utiču i na podzemne I površinske vode, vazduh i biodiverzitet.

Na flotacijskom jalovištu Rudnika „Šuplje stijena“ Šula na lokaciji “Pekina glavica”, do septembra mjeseca 2012.god odložene 328.707 tona flotacijske jalovine. Planirano je odlaganje flotacijske jalovine na novoj lokaciji na kojoj je izvršena sječa šume na površini od 5 ha.

Na deponiji drvnog otpada Korporacije „Vektra Jakić“odlagani su nus proizvodi nastali pri dopremi, obradi i preradi drveta (kora i drvni otpad koji nije imao vrijednosti) i drugi otpad u količini od oko 200 000 m3. Materijal je samozapaljiv, pa je često dolazilo do požara i oslobađanja CO i CO2. Dio tog materijala hemijsko-biogenim procesima transformisan je u materijal sličan tresetu.Truljenjem drvnog otpada i pretvaranjem u zemljište sve rjeđe su pojave požara na deponiji.

Spoljašnje odlagalište „Jagnjilo“ nalazi se istočno od grada na nadmorskoj visini od 1100 m. Velika nadmorska visina omogućava veće rasprostiranje prašine a i strujanje vazduha je izraženije.Transportni sistem doprema jalovinu (laporac) na odlagalište „Jagnjilo“ i zagađuje vazduh lebdećim česticama laporca prilikom utovara, drobljenja i transporta. Na lokaciji „Jagnjilo“ Rudnik uglja je od 1992 do sada transportnom trakom ukupno odložio 39.000.000 m3 čvrste mase, ove godine 1.700.000. m^. Ovaj materijal se koristi za prekrivanje komunalnog otpada.

Što se tiče upravljanja otpadom iz malih i srednjih preduzeća (MSP), različiti izvori navode da je još uvijek uobičajena praksa paljenja otpada, odlaganja na nekontrolisana odlagališta, ili odlaganja na opštinsku deponiju, zajedno sa komunalnim otpadom. Upravljanje otpadom na nivou preduzeća (smanjenje količine, odvajanje od drugih vrsta otpada i skladištenje), u većini preduzeća ne sprovodi se na način koji odgovara zahtjevima zaštite životne sredine, a i ne primjenjuju se evropski standardi. Mala i srednja preduzeća uglavnom nijesu svjesna negativnih posljedica nepravilnog rukovanja opasnim i neopasnim otpadom.

Prema različitim izvorima o upravljanju otpadom u Crnoj Gori, glavni proizvođači opasnog otpada su: auto servisi (čišćenje i podmazivanje); benzinske pumpe; štamparije i fotografske radnje; kozmetički saloni; medicinski objekti; laboratorije; kole i univerzitetske jedinice; hoteli; hemijske čistionice i perionice; prerada drveta; prerada papira; prehrambena industrija; poslovne zgrade i državne institucije. Otpad iz domaćinstva čine i različite vrste opasnog otpada uključujući baterije, odbačenu električnu i elektronsku opremu, odbačena vozila, azbest, itd. Sadašnje i stare deponije komunalnog otpada sadrže mješavinu različitih vrsta otpada. Neriješeno pitanje lagerovanja sekundarnih sirovina i otpadnih vozila takodje predstavlja veliki problem Pljevalja.

Komunalni otpad

Opština Pljevlja je poslove prikupljanja, transporta i odlaganja komunalnog otpada povjerila Javnom preduzeću „Čistoća“ čiji je osnivač. Otpad se sakuplja i odvozi iz kompletnog gradskog područja i djelimično iz prigradskih naselja i nekih mjesnih centara na seoskom području. Korisnici usluge komunalni otpad odlažu u posude tipa:

kontejneri zapremine 1m3 i
otvoreni koševi zapremine 5m3

Javno preduzeće „Čistoća“ za odvoz prikupljenog otpada koristi specijalna vozila – autosmećare i autopodizač koševa a često se koriste i traktori sa prikolicama za odvoz otpada koji se nekontrolisano odlaže na javnim površinama.

Prikupljeni komunalni otpad se odlaže na lokaciji „Jagnjilo“ u skladu sa Odlukom o određivanju lokacije za privremeno skladištenje komunalnog otpada, koji je usvojila Skupština Opštine Pljevlja.

U skladu sa Zakonom o upravljanju otpadom, u toku je procedura donošenja Odluke o načinu privremenog skladištenja komunalnog otpada i uslovima zaštite životne sredine i zdravlja ljudi, a samo skladištenje otpada se već vrši na kontrolisan način u smislu ograđenosti prostora, redovnog zatrpavanja odloženog otpada laporcem ili zemljom kako bi se spriječilo raznošenje po okolini i zapaljivanje. Poslove obezbjeđenja i kontrole načina odlaganja otpada vrši stražarska služba preduzeća koja je prisutna svih dvadeset četiri sata.

Na području grada u proteklom dvogodišnjem periodu postavljeno je 80 kontejnera zapremine 1m3 namijenjenih za selektivno prikupljanje otpada. Postavljeni su kontejneri za prikupljanje papira, plastike, stakla i miješanog otpada. Prema evidenciji JP „Čistoća“ na osnovu broja autosmećara koje idu na istovar i na osnovu broja ispražnjenih kontejnera dolazi se do orijentacionih podataka da se u periodu od jedne godine odloži oko 25.000 m3 otpada od kojih je oko 20% papir i kartonska ambalaža, 5% plastika, 5% staklo, 3% metal, dok ostale količine nije moguće ni približno ocijeniti jer se u otpadu nalaze ostaci organskog otpada, pepela, gume, medicinskog i veterinarskog otpada i slično.

Prirodna dobra, upravljanje i očuvanje prirodnih resursa

Prirodni resursi

Opština Pljevlja je prepoznatljiva po raznovrsnim prirodnim resursima. Najznačajniji prirodni resursi su prostrani pašnjaci, značajne rezerve uglja, olova i cinka, veliki kompleksi kvalitetnih šuma, značajan hidropotencijal i veoma povoljni uslovi za razvoj turizma. Od prirodnih resursa posebno se ističe mineralno bogatstvo po kojima su Pljevlja, kako po raznovrsnosti tako i po količinama, najbogatija opština u Crnoj Gori. Pljevlja obiluju i značajnim šumskim bogatstvom i prostranim pašnjacima, koje čine pejzaž jedinstvenim i prepoznatljivim. To potvrđuje činjenica da od ukupne površine opštine 134.600 ha, šume i šumska zemljišta zauzimaju 79.458 ha, ili 59%, a pašnjaci 40.652 ha ili 30 %. Fond poljoprivrednog zemljišta, sa ukupnom površinom od 69.559 ha tako predstavlja značajan resurs. Shodno tome, u strukturi privrede opštine Pljevlja najveće učešće imaju rudarstvo, energetika i šumarstvo, dok je učešće ostalih grana privrede u formiranju društvenog proizvoda znatno manje. Prirodni i ambijentalni uslovi, prirodne ljepote sa prostranstvima šuma, pašnjaka i livada pružaju mogućnosti i za razvoj turizma. Uz kanjone Tare i Drage koje su dio NP „Durmitor“, planina Ljubišnja predstavlja najveći turistički potencijal i u konceptu prostornog razvoja i zaštite prirode prepoznata je kao budući regionalni park.

Zaštićena područja i upravljanje

Pojedina prirodna dobra izuzetnih vrijednosti, koja se odlikuju biološkom, geološkom, ekosistemskom i predionom raznovrsnošću, stavljaju se pod zaštitu. Na području opštine Pljevlja nalazi se dio Nacionalnog parka „Durmitor“ (desna strana slivnog područja rijeke Tare), planina Ljubišnja (predložena za regionalni park) i Gradski park (predložen u kategoriju spomenika prirode). Planina Ljubišnja i dolina Ćehotine su uvršteni u EMERALD područja u Crnoj Gori, a Ljubišnja se nalazi i na osnovnoj listi identifikovanih i potencijalnih međunarodno značajnih područja za ptice (Important Bird Areas – IBA). Prirodne vrijednosti na području opštine Pljevlja, posebno u zoni Nacionalnog parka „Durmitor“, zahtjevaju veoma pažljivo korišćenje i planiranje prostora, u cilju unaprijeđenja i zaštite prirodnih vrijednosti, kao značajnih potencijala ovog planinskog područja. Zaštita Nacionalnog parka „Durmitor“ regulisana je Zakonom o Nacionalnim parkovima („Sl. List RCG“, br.27/94). Za područje Nacionalnog parka „Durmitor“ (osnovan 1952. godine) koje pripada teritoriji opštine Pljevlja (obuhvata atare naselja Đurđevića Tara i Lever Tara), ukupne površine 68 km2, i njegove zaštitne zone koja formalno ne pripada Parku, ali čini sa njim prirodnu i organsku cjelinu (atari naselja: Ograđenica, Bobovo, Glibaći, Lever Tara, Kosanica, Premćani, Vaškovo; ukupne površine 76,5 km2) važe režimi korišćenja prostora i zaštite utvrđeni Prostornim planom posebne namjene za Nacionalni park „Durmitor“, kao dokumenta višeg planskog nivoa, čije su odrednice ispoštovane pri utvrđivanju koncepta i načina korišćenja, uređenja i zaštite prostora na dijelu opštine u granicama Nacionalnog parka.

Na području opštine Pljevlja utvrđeni su sledeći režimi zaštite uređenja i korišćenja prostora:

–    režim posebne zaštite (II zona) kome pripadaju opšti i posebni rezervati prirode, spomenici prirode i pojedini šumski ekosistemi u kojima se sprovodi zaštita u cilju sprječavanja i ugrožavanja rezervata u cjelini. U kanjonu Tare i Drage dozvoljene su sledeće aktivnosti: organizovanje mjesta za logorovanje i organizovane vožnje splavom definisanih prema programu splavarskih aktivnosti; neophodnost upoznavanja splavara sa osnovnim pravilima ponašanja; sportsko-rekreativni ribolov koje definiše ribarska osnova; obrada zemlje i ispaša stoke na uređenim i za ispašu pogodnim terenima; sječa šume samo u neposrenoj okolini stalnih naselja za potrebe lokalnog življa, itd.;

–  režim liberalne zaštite (III zona) primenjuje se u atarima naselja, poljoprivednim površinama, turističkim punktovima, rekreativnim zonama i infrastrukturnim koridorima. Naselja će se graditi samo u okviru odrenenih površina u skladu sa tradicijom seoskih naselja ovog kraja, posebno će se realizovati katunska naselja, izgradnja svih objekata treba da bude usklanena sa tradicijom I prirodnim i pejzažnim vrijednostima kraja, sječa šuma je strogo kontrolisana za potrebe lokalnog stanovništva, isto važi za korišćenje planinskih pašnjaka za pregonsko stočarstvo i za sakupljanje sijena, itd.

–    režimom zaštitne zone Nacionalni park se štiti od ugrožavanja neplanskom izgradnjom u okruženju na njegovim glavnim saobraćajnim pravcima. Tako će se, u poljoprivredi pretežno koristiti autohtone kulture, sa strogo kontrolisanom izgradnjom većih kompleksa stočnih farmi što dalje od granica Nacionalnog parka, pri čemu veći industrijski zanatski pogoni, skladišta opasnih materijala, servisi, deponije i sl., ako spadaju u zaganivače vazduha i izvore buke ne smiju da budu locirani u ovoj zoni. Napominje se da prostor oko Nacionalnog parka mora da se koristi na način koji neće dovesti do ugrožavanja osnovnih vrijednosti zaštićenih područja Nacionalnog parka.

Nacionalni park Durmitor sa kanjonom Tare (33.895 ha) zaštićen je od 1980. kao Svjetsko prirodno nasljene (UNESCO-va Lista Svjetskog prirodnog i kulturnog nasljeđa). Slivno područje rijeke Tare (182.899 ha) je zaštićeno kao Svjetski rezervat biosfere od 1977. godine, po osnovu Konvencije o zaštiti svjetske prirodne i kulturne baštine (UNESCO). Planskim odrednicama Prostornog plana Crne Gore do 2020. godine predloženo je proglašenje Regionalnog parka „Ljubišnja“, pri čemu je neophodno izvršiti prethodne istražno-studijske radove od strane Zavoda za zaštitu prirode Crne Gore, kako bi se granice koje se predlažu za zaštitu precizno utvrdile. Takođe, Prostornim planom opštine Pljevlja preporučuje se: adekvatna zaštita i proglašenje Gradskog parka u Pljevljima kao posebnog prirodnog predjela, kao i utvrđivanje zaštitnih zona oko seoskih naselja, karakterističnim po specifičnim prirodno-ekološkim i etnografskim naslenem (U Nacionalnoj strategiji biodiverziteta Gradski park predlaže se u kategoriju spomenika prirode). Planom se predviđaju i posebni režimi zaštite za specifične prostore posebnih prirodnih vrijednosti: značajna geološka mjesta, geomorfološki i hidrološki fenomeni; dijelovi staništa rijetkih biljnih i životinjskih vrsta na području opštine; reprezentativni i značajni djelovi šumskih sastojina (naročito na prostorima Bukovice).

Parkovi, lov i ribolov, upravljanje šumama i zaštita biodiverziteta (flora i fauna)

Parkovi

Pljevlja posjeduju hortikulturnu tradiciju dugu oko 50 godina. Međutim, mnogo ranije još u srednjem vijeku u ovom gradu je njegovan kult zelenila (uređivanje bašti, vrtova i dvorišta) i čistoće naselja, ali se ne raspolaže tačnim podacima o uređenim zasadima. Dolaskom Austro- ugarskog garnizona u Pljevlja 1879. godine podiže se prvi vrijedniji zasad specijalne namjene – Zelenilo vojnog logora, uz poštovanje svih stručnih zahtjeva. Istovremeno se podiže i manja zelena površina Narodna bašta (Milet bašta) koja predstavlja najstariju javnu zelenu površinu na ovom dijelu Balkana. U njoj se ističu bijeli jasenovi, čija je starost oko 130 godina. Poslije drugog svjetskog rata manastir Svete Trojice je podigao park šumu „Vodice“. Poslijeratni napori na ozelenjavanju Pljevalja vršeni su u dva pravca, i to na pošumljavanju okolnih, potpuno ogoljelih brda i na podizanju zelenih površina unutar urbanističkog dijela naselja. U neposrednoj okolini grada, na okolnim brdima i na rekultivisanim površinama podignute su šumske kulture četinara (zeleni zaštitni pojas oko grada) gdje se crni bor nalazi na 1109 ha, bijeli bor na 439 ha i smrča na površini od 54 ha. Na gradskom području nalaze se slijedeće zelene površine: Gradski park, Memorijalni centar „Stražica“, masiv zelenila vojnog logora, kultivisana zelena površina Bogiševac, dva skvera, drvoredi pored ulica i prilaznih puteva, travnjaci, zelenilo stambenih zgrada, škola, preduzeća, bolnice, groblja itd.

Od svih zelenih površina u gradu gradski park je najinteresantniji. Gradski park kao prirodni i kultivisani predio, karakterišu estetske i pajzažne vrijednosti sa pretežno rekreativnom funkcijom. Smješten je na sjeveroistočnoj strani naselja, obuhvata izvorište Breznice i njen tok sa obje strane u dužini oko 800m. Ispod izvora Breznice nalaze se tri jezera i mrestilište, motel „Vodice“, stadion, dječije igralište, sportski centar „Ada“ i šetalište. U sastavu parka nalazi se i pogon Gradskog zelenila. Značaj zelenih površina u Pljevljima je utoliko veći i zbog toga što ovaj grad ima velikih problema u oblasti zagađivanja životne sredine. Međutim, rijetko koji grad kao Pljevlja ima sve zelene površine na pješačkoj udaljenosti od 300 do 500m i mogućnost da se hodom iz skoro svakog dijela grada uživa u zelenilu okolnih brda. Zelene povšine su, međutim, smanjene bespravnom gradnjom, a kvalitet preostalih opao je zbog načina na koji se koriste (neredovno i neadekvatno održavanje, podizanje privremenih objekata na njima, gaženje travnjaka, lomljenje grana, bacanje otpadaka i parkiranje automobila).

 Lov i ribolov

Po broju divljači pljevaljsko lovište je jedno od interesantnijih i atraktivnijih u Crnoj Gori. Od ukupne površine lovišta „Ljubišnja“ 93,3 % se nalazi u granicama opštine Pljevlja, dok ostalo pripada Nacionalnom parku Durmitor. Lovište zauzima 125.705 ha površine, od toga, ukupne lovne površine zauzimaju 124.872 ha zemljišta, a nelovne oko 833 ha zemljišta. Autohtone vrste divljači su srna, medvjed, divlja svinja, zec, veliki tetrijeb i poljska jarebica. Područje lovišta ima povoljne prirodne uslove za razvoj divljači. Posebna interesantnost lovišta, zbog izuzetne vrijednosti je mrki medvjed (mada sada malobrojan), divlja svinja i srneća divljač za koje postoje svi uslovi, kako za prirodni tako i za vještački uzgoj. Veliki tetrijeb, stanovnik visokih regiona, ukras je pljevaljskog lovišta. Visoka trofejna vrijednost divljači je posebna karakteristika ovog lovišta.

Postojeće stanje divljači, prema podacima iz Privremenog godišnjeg plana gazdovanja lovištem za 2009/2010. godinu Lovačkog društva Pljevlja ne zadovoljava, zbog pogoršanih uslova za uzgoj divljači i nekorektnog odnosa čovjeka („lovca”) prema divljači. Brojno stanje divljači je drastično smanjeno. Posebno je ugrožena plemenita divljač, odnosno sve konzumne vrste, od kojih su pojedine na biološkom minimumu, a neke su i nestale, kao što je mali tetreb, obična prepelica, orao, sup, orao lešinar, veći broj ptica pjevačica. Vrste divljači u biološkom minimumu su: zec, srneća divljač, lješarka, poljska jarebica, jarebica kamenjarka. Ugrožene vrste su: vidra, vjeverica, soko, jastreb, kobac, medvjed. Od dlakave divljači to su: divlja svinja, vuk, lisica, divlja mačka, jazavac, smeđi tvor, mala lasica i kune, a kod pernate: vrane, svrake i sojke. Nezaštićene vrste divljači su niske brojnosti, izuzev vuka. Ukupno uzevši broj divljači je, računajući prema najnižem bonitetnom razredu, a pljevaljsko lovište nije bonitirano, daleko ispod kapaciteta lovišta. Brojni negativni faktori uticali su na izmjenu uslova za uzgoj divljači: sječa i proređivanje šuma, sušenje šuma, izgradnja mreže puteva i odvijanje saobraćaja u lovištu, razvoj turističkih aktivnosti, ratne prilike u susjedstvu, smanjen obim i izmjenjena struktura obrade poljoprivrednog zemljišta, upotreba vještačkog đubriva i sredstava za zaštitu bilja, postavljanje ograda, pojave čopora divljih pasa i dr. Navedeni činioci na specifičan način utiču na uzgoj pojedinih vrsta divljači. I pored istaknutih, pogoršanih uslova za uzgoj divljači, dolazi do povremenog skoro zadovoljavajućeg povećanja brojnosti populacije divljači na pojedinim mikrolokacijama u lovištu (zec u Bobovu, srneća divljač u Kovaču).

U pljevaljskom lovištu lovom se limitira brojnost divljači, što treba kontrolisati u cilju razvoja lovnog turizma na ovom prostoru, ali i u cilju zaštite biološke raznovrsnosti sisara, definisanih kao lovna divljač. Na osnovu smjernica lokalnih i nacionalnih strategija, a u skladu sa principima održivog razvoja i potencijalima za razvoj turizma, prepoznato je nekoliko lokaliteta i zona pogodnih za razvoj lovnog turizma: područje planine Kovač i sela Kozica i Kozičke doline.

Na području opštine postoje nevladina udruženja koja djeluju u oblasti lova i sportskog robolova: Sportsko ribolovno društvo Lipljen, Sportsko – ribolovni klub “Ipon“ i Udruženje lovaca Pljevlja. Prema Akcionom planu za biodiverzitet opštine Pljevlja, poribljavanje treba da vrši Sportsko ribolovno društvo Lipljen, uz finansijsku podršku Opštine, JP “Čistoća” i zagađivači i ribolovna društva. Najznačajnije vrste ribe na ovom području su potočna pastrmka (Salmotrutta), lipljen (Thymallus thymallus) i mladica (hucho hucho). U opštini Pljevlja postoje ribnjaci sa većim kapacitetima za uzgoj kalifornijske pastrmke. Takođe, postoji još nekoliko ribnjaka koji su manjeg kapaciteta. S obzirom na bogatstvo voda, na brojne rijeke, rječice i potoke, razvoj ribarstva kroz uzgoj kalifornijske i potočne pastrmke, može biti od izuzetnog značaja. Korišćenje akumulacija za razvoj ribarstva i ribolova, treba sprovoditi samo tamo gdje neće doći do narušavanja okoline.

Upravljanje šumama

Uprava za šume Crne Gore, organ državne uprave nadležan za gazdovanje šumama, zaštitu, održavanje i unaprjeđivanje postojećeg šumskog fonda i svih ostalih funkcija šuma, ima sjedište u Pljevljima.

red.br GazdinskaJedinica površina zaliha drvne mase po važećim osnovama prinos po važećim osnovama
četinari lišćari ukupno četinari lišćari ukupno
ha m3 m3 m3 m3 m3 m3
1 Ljubišnja 5.060,24 1.336.331 204.498 1.540.829 17.376,00 2.533,00 19.909,00
2 Kosanica-Tara 4.801,27 1.314.952 123.786 1.438.738 19.303,00 1.417,00 20.720,00
3 Kovač 2.690,90 712.343 100.100 812.443 11.991,00 1.339,00 13.330,00
4 Vezišnica 4.242,13 856.398 225.067 1.081.465 10.850,00 3.597,00 14.447,00
5 Maočnica 4.469,42 1.647.183 136.271 1.783.454 16.949,00 772,00 17.721,00
6 Obzir-Buren 3.791,11 917.667 17.357 935.024 11.970,00 158,00 12.128,00
7 Potkovač 5.576,33 192.990 766.945 959.935 3.088,00 6.078,00 9.166,00
8 Bukovica 5.536,25 162.677 1.430.181 1.592.858 2.087,00 12.698,00 14.785,00
9 Jugoštica 7.169,74 212.649 185.529 398.178 2.150,00 902,00 3.052,00
10 Korijen 3.595,90 91.862 101.604 193.466 1.159,00 948,00 2.107,00
11 Otilovići-Obarde 4.275,11 255.245 18.465 273.710 2.924,00 63,00 2.987,00
12 Voloder I 3.559,12 159.182 434.633 593.815 219,00 3.230,00 3.449,00
13 Voloder II 3.682,42 508.276 522.128 1.030.404 6.947,00 7.957,00 14.904,00
14 Petinskešume 2.465,63 244.303 261.670 505.973 2.948,00 1.266,00 4.214,00
15 KraljevagoraBunetina 4.009,60 804.049 51.984 856.033 10.727,00 549,00 11.276,00
16 Kozičkarijeka 2.803,89 595.898 39.193 635.091 7.724,00 402,00 8.126,00
Ukupnom3 67.729,06 10.012.005,00 4.619.411,00 14.631.416,00 128.412,00 43.909,00 172.321,00

 

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se / Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se / Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se / Promeni )

Google+ photo

Komentarišet koristeći svoj Google+ nalog. Odjavite se / Promeni )

Povezivanje sa %s

 
%d bloggers like this: