RSS

Ekonomsko proizvodni sistem

Privredni subjekti

Na teritoriji opštine Pljevlja u 2012. godini je registrovano 696 privrednih subjekata, koja prema klasifikaciji po broju zaposlenih uglavnom spadaju u mala preduzeća (692). Registrovana su i 3 srednja preduzeća i 1 veliko preduzeće. Što se tiče strukture preduzeća prema vrsti djelatnosti, najzastupljeniji sektori u opštini Pljevlja u 2012. godini su: trgovina (333), vađenje ruda i kamena (77), hoteli i restorani (102) i saobraćaj, skladištenje i veze (67) Prema podacima Zavoda za statistiku Crne Gore, u strukturi privrednih društava, kojih je u opštini Pljevlja ukupno registrovano 1.365, dominiraju preduzetnici i društva sa ograničenom odgovornošću. Važno je istaći da u ovoj strukturi nije uvrštena Termoelektrana Pljevlja koja posluje u sastavu Elektroprivrede Crne Gore AD Nikšić i koja zapošljava oko 300 radnika.

Industrija

Zbog resursa kojim raspolaže i smještene industrije, Pljevlja predstavljaju industrijski centar Crne Gore. Najznačajniji privredni subjekti na teritoriji opštine koji, može se reći, presudno utiču na ekonomski razvoj i sadašnji status opštine Pljevlja su: Rudnik uglja AD – Pljevlja, Termoelektrana „Pljevlja“ i „Vektra Jakić“ koja je ranije poslovala pod nazivom ŠIK odnosno KID „Velimir Jakić“ kao drvoprerađivačko preduzeće i Rudnik olova i cinka“Gradir“, poznatiji pod ranijim nazivom „Šuplja stijena“.

Privredne zone u opštini Pljevlja su definisane PUP-om opštine Pljevlja sa različitom infrastrukturnom opremljenošću, zavisno o kojoj zoni je riječ.

Mineralne sirovine

Opština Pljevlja je, kako po raznovrsnosti tako i po količinama mineralnih sirovina, najbogatija opština u Crnoj Gori. Eksploatacija uglja u Pljevljima je počela 1952. godine i zaključno sa 31.12.2011. godine proizvedeno je oko 62 miliona tona uglja (Izvor: Rudnik uglja AD – Pljevlja). Trenutno se ugalj eksploatiše u ležištima „Potrlica“ i „Šumane I“. Ostvarena proizvodnja u 2010. i 2011. godini je na nivou od oko 1,9 miliona tona. Geološke rezerve uglja u opštini Pljevlja iznose oko 200.000.000t. S obzirom na razvojni plan i predviđenu izgradnju drugog bloka TE Pljevlja, predviđa se povećanje proizvodnje uglja.

Na području opštine, ali za sada bez ekonomskog značaja, otkrivena su ležišta pojave bakra (Kosanica, Katun, Lučino vrelo, Židovići, Kukanj i Donja Brvenica), gvožđa (Kozica, Klopot, Obarde, Perotin i Kovren), mangana (Zindovića dolina u selu Obarde), antimona (na planini Kovaču u ataru sela Đuli i Guta), žive (Bare, Đuli, Guta, Prisoje, Arslanovina i Plakali), urana, torijuma i kalijuma (u području Brvenice). Ležište rude barita „Potkovač“ nalazi se na južnim padinama planine Kovač. Tokom eksploatacije otkopano je i ručno prebrato oko 65.435t komadnog barita kvaliteta 92-98% BaSO4 koji je izvezen u Sjedinjene Američke Države. Rudnik olova i cinka „Šuplja stijena“ počeo je sa radom 1953. a od osnivanja je proizvedeno i prerađeno 4.223.310t rude iz koje je dobijeno 78.565t koncentrata olova i 303.239t koncentrata cinka, kao i značajne količine srebra.

Od nemetaličnih mineralnih sirovina eksploatiše se ležište tehničko – građevinskog kamena u Bušnjama i na drugim manjim lokalitetima (Vratanica u ataru Crljenica, Vilići, Šuplja Stijena, Gornja Brvenica i dr.) i ležište glina Maljevac, Maoče. Evidentirane su pojave tufa na više lokaliteta (Jugoštica, Kordovina – Kosanica i dr), gipsa (Poblaće, Mijakovići i dr), ukrasnog kamena (u ataru sela Hoćevine i Lisičja pećina u ataru sela Crljenice), bigra (u Zenici) i dr. Nalazišta cementnog laporca su u okolini Pljevalja (Potrlica, Kalušići, Rabitlje, Grevo i Radosavac), a nađene rezerve iznose 93 miliona tona. U ostalim ležištima doline rijeke Ćehotine ukupno procijenjene rezerve iznose 28.3 miliona tona. Potencijalne rezerve cementnih laporaca u pljevaljskom basenu procjenjuju se na 226 miliona tona. Takođe treba pomenuti i postojanje šljunka i pijeska u koritu rijeke Ćehotine, koji je aluvijalnog porijekla i nema ga dovoljno za eksploataciju.

Energetski sektor

U sistemu snabdijevanja energijom Crne Gore od posebne važnosti je pljevaljsko područje sa proizvodnjom uglja u okviru Rudnika mrkog uglja i lignita u Pljevljima, kao i Termoelektrane “Pljevlja” koja obavlja djelatnost proizvodnje električne energije na veliko. „Kao kandidati za izgradnju novih kapaciteta su: TE Pljevlja II (225 MW) i TE Maoče (2×250 MW ili jedan blok 350 MW). Moguće tačke priključenja novih termoelektrana su postojeća TS 400/220/110 kV Pljevlja 2 za TE Pljevlja II i DV 400 kV Pljevlja 2 – Ribarevine, po principu „ulaz – izlaz“ za TE Maoče. Način priključenja preciznije se definiše kroz elaborate o priključenju, a zavisno od konačnih projektnih rešenja samih proizvodnih jedinica. Indikativni troškovi novih termoelektrana procjenjene su na: TE Pljevlja II – 175mil.€ (izvor: AP-2008) i TE Maoče, 1×350 MW-426 mil.€ i priključak na 400 kV mrežu-17 mil.€ (izvor: Fichtner studija 2009)“[1].

Razvoj kapaciteta u pljevaljskom području u zavisnosti je prvenstveno od termoenergetskih postrojenja za proizvodnju električne i toplotne energije (Termoelektrane „Pljevlja“ 1 i 2); eksploatacija uglja trenutno se odvija u dva aktivna lokaliteta: površinski kop Potrlica i površinski kop Šumane I. Proizvodnja uglja od 2009. godine do 2025. godine odvijaće se na površinskom kopu „Potrlica“ računajući i lokalitet „Cementara“ koji čini rudarsko-geološku cjelinu sa površinskim kopom „Potrlica“. S obzirom na eksploatacione rezerve od 71.511.066 t, može se konstatovati da su rezerve uglja u pljevaljskom ugljenom basenu sa gravitirajućim basenim dovoljne za snabdijevanje bloka I Termoelektrane ugljem do kraja vijeka eksploatacije i bloka II, istih karakteristika kao i blok I, za vijek rada od 40 godina. Rezerve uglja u pljevaljskom području mogu zadovoljiti potrebe za široku i industrijsku potrošnju u državi, kao i za termoenergetska postrojenja kako za proizvodnju električne energije, tako i toplotne energije i to kroz dosta dug vremenski period. Rezerve uglja ležišta Maoče (oko 113 miliona t uglja) takođe omogućavaju razmatranje izgradnje većeg termoenergetskog izvora na toj lokaciji. Otvaranje kopa Maoče zahtjeva vremenski period 7 do 8 godina uz procjenjena investiciona sredstva od oko 120 miliona €, pa se aktivnosti u smjeru izgradnje termoenergetskih objekata ne očekuju barem u sledećih desetak godina.

Kao dominantna upotreba uglja u Crnoj Gori očekuje se potrošnja u termoenergetskim objektima Termoelektrane „Pljevlja“ za proizvodnju električne i toplotne energije; daljinsko grijanje predviđeno je samo za grad Pljevlja.

Već prilikom izgradnje i puštanja u pogon I bloka TE Pljevlja 1982. godine veliki dio izgrađene infrastrukture dimenzionisan je za dva zajednička TE bloka. Osim toga, na području Pljevalja postoji značajna i dobro istražena sirovinska osnova u obliku zaliha uglja potrebnih za pogon oba bloka TE Pljevlja. Iz ova dva razloga lokacija TE Pljevlja je svakako prvi kandidat za izgradnju novog TE bloka u Crnoj Gori. Pretpostavljena instalisana snaga novog bloka iznosi 225 MW i prosječne proizvodnje 1320 GWh. Za pogon bloka II sa životnim vijekom od 40 godina biće potrebno oko 42-44 miliona tona uglja. Količine eksploatacionih rezervi u pljevaljskom basenu dovoljne su za snabdijevanje oba bloka za vrijeme trajanja njihovog životnog vijeka. Rad blokova bi se preklapao u trajanju oko 12 godina, tokom kojih bi kapacitet eksploatacije rudnika trebao iznositi oko 2,5 miliona tona uglja godišnje. Trajanje izgradnje bloka II TE Pljevlja procjenjuje se na 4 godine od momenta sklapanja ugovora, a ukupna potrebna ulaganja iznose oko 300 miliona €. Dodatna investiciona ulaganja za potrebe rudnika Potrlica predviđena su u visini od 79 miliona €.

U skladu sa dominantnim trendom brzih promjena značajnu ulogu prilikom koncipiranja razvoja imaju obnovljivi izvori energije. Analizom uslova i potencijala korišćenja obnovljivih izvora energije konstatovano je da opština Pljevlja ima potencijal za razvoj hidroenergetskog potencijala. Korišćenje hidroenergetskog potencijala odnosi se na Ćehotinu nizvodno od Pljevalja do granice sa BiH i akumulaciju „Otilovići“.

Ćehotina je najsjevernija rijeka Crne Gore, ukupne dužine, do ušća u Drinu, oko 124,5 km i njena je desna pritoka. Procijenjeni godišnji bruto energetski potencijal rijeke je 463 GWh. Do sada je bilo više varijanti energetskog korišćenja Ćehotine od izgradnje malih hidroakumulacija i hidroelektrana, što je posebno definisano Strategijom razvoja energetike do 2025. godine. Vodoprivredna osnova Crne Gore iz 2011. godine predviđa dva moguća tehnička rješenja za eksploataciju hidropotencijala rijeke Ćehotine

Varijanta 1: predviđa izgradnju HE Mekote i HE Gradac – tehnički potencijal: 136 GWh
Varijanta 2: predviđa izgradnju HE Gradac i HE Milovci – tehnički potencijal: 222-218 GWh

Lučno – betonska brana „Otilovići“ visine 59 metara sa pripadajućom akumulacijom, udaljena je od grada oko 7 km, izgrađena je 1980. godine. Osnovna namjena akumulacije je obezbjeđenje dovoljnih količina vode za hlađenje agregata Termoelektrane „Pljevlja“. Kako zapremina akumulacije u dužem periodu godine znatno premašuje potrebe za vodom primarnih korisnika (Termoelektrane „Pljevlja“), postoji mogućnost korišćenja vode iz akumulacije u hidroenergetske svrhe, izgradnjom i priključenjem male hidroelektrane na već izgrađenu branu. Strategija razvoja energetike Crne Gore do 2030 (Zelena knjiga -Nacrt) predviđa izgradnju mHE Otilovići (2,96 MW/11,5 GWh/god) na rijeci Ćehotini.

Ukupna zapremina akumulacije je 18 mil m3, a korisna zapremina akumulacije je 13 mil m3.

Prednost malih hidroelektrana je u tome što ne zagađuju vazduh, spriječavaju opasnost od poplava, mogu se koristiti za vodosnabdjevanje, navodnjavanje, izgradnju ribnjaka i u sportsko- rekreativne svrhe. Ostali obnovljivi izvori energije (vode, šume-drvna masa, biogas, energija iz komunalnog otpada i dr.oblici biomase) na području opštine Pljevalja zaslužuju temeljna istraživanja.

Sumarstvo

Šumarstvo i prerada drveta, odnosno šumska privreda u širem smislu, predstavljaju vrlo važan sektor za razvoj opštine Pljevlja. Koliko je šumski potencijal opštine Pljevlja važan za njenu privredu, toliko je važan i za seosko stanovništvo, pošto im omogućava eksploataciju šuma i formiranje malih prerađivačkih kapaciteta. Od ukupne površine opštine (134.600 ha) šume i šumska zemljišta zauzimaju 79.458 ha ili 59% (istovremeno je 10% šumskog zemljišta kategorisano kao poljoprivredno) od čega je 5.722 ha izdvojeno iz opštine u Nacionalni park „Durmitor“ i dato na gazdovanje ovom parku. Najveći dio, preko 72% čine privredne šume, 6,8% su zaštitne, a preostlih 21% su neobrasle površine. Realno je povećanje šumskih površina, na račun danas neadekvatnog korišćenja dijela poljoprivrednog zemljišta. Ostale šumske površine zahvataju 73.734 ha, od čega se u državnom vlasništvu nalazi 72.728 ha, ili 98 %, a u privatnom 1.456 ha, ili 2%. U ukupnoj drvnoj zapremini koja iznosi 14.631.416 ha preovladavaju četinari sa učešćem 68,43%. Od četinara najviše je zastupljena smrča 64,6%, zatim jela sa 21,0% i ostali četinari sa 14,4% (crni i bijeli bor). Zajednica bora krivulja (Pinetum mughi montenegrinum) na planini Ljubišnji, koja se prostire na površini od 900 ha, prema Zakonu o zaštiti prirode Crne Gore svrstana je u kategoriju spomenika prirode i tretira se kao zaštićena biljna vrsta.

Eksploatacija drveta vrši se dodjeljivanjem koncesija organizacijama koje iskorišćavaju drvnu masu. Ono što je važno za opštinu a i za Crnu Goru je da se sektor drvoprerade obzirom na gore navedeni potencijal unaprijedi i razvije. Akcenat treba staviti na proizvodnju finalnih proizvoda od drveta i kreiranje zelenih radnih mjesta iz oblasti šumarstva što predstavlja veliku šansu za diverzifikaciju ruralne ekonomije i osnaživanje privrednih aktivnosti. Pokretanje održivog tržišta drvne energije je od važnosti za reformu sektora šumarstva i pravi odgovor za brojne izazove koji su pred nama u ostvarivanju održivog gazdovanja šumama i ruralnog razvoja. Naime, stvaraju se pretpostavke za implementaciju međunarodnih obaveza i istovremeno se otvaraju nove mogućnosti za zapošljavanje u ruralnim područjima stimulisanjem i profesionalizovanjem sječe, prerade i tržišta za drvnim energentima. Takođe bi se obezbjedilo ekonomsko korišćenje industrijskog drvnog otpada koji trenutno predstavlja rizik po životnu sredinu.

Ljekovito bilje i šumski plodovi

Zbog velike pokrivenosti šumama Pljevlja imaju značajne potencijale za sakupljanje i prodaju ljekovitog bilja i šumskih plodova. U posljednje je vrijeme sakupljanje plodova sve aktuelnije, naročito sakupljanje pečurki, šumskih jagoda, borovnica i ljekovitog planinskog bilja. Sakupljanje se vrši neorganizovano, a isto tako se i znatan dio prodaje vrši nelegalnim putevima. Nov izazov donio je ugovor između „Vektre Jakić“ i Uprave za šume, koji je preduzeću dao koncesiju za korišćenje šuma na 30 godina, šta znači da je „Vektra“ isto tako vlasnik šumskih plodova. Dosadašnje korišćenje ljekovitog i aromatičnog bilja i šumskih plodova u Pljevaljsko – Žabljačkom šumsko-privrednom području, svodi se na sakupljanje i otkup nekoliko vrsta ljekovitih i aromatičnih biljaka, tri – četiri vrste šumskih plodova. Najčešće otkupljivane vrste u poslednjih deset godina su:

–   Ljekovito i aromatično bilje: lipa, zova, glog, ljubičica, lincura, breza, jabučnjak, podbjel i dr.,
–   Šumski plodovi: kleka, šipurak i borovnica.

Neke se vrste koriste na neadekvatan način, što dovodi do njihovog uništenja na većem prostoru (lincura, lipa, borovnica). Nasuprot tome, jedan veliki broj vrsta ostaje nepoznat i neiskorišćen. S obzirom na to da se jedan dio ovih proizvoda otkupi kao neregistrovana roba od raznih otkupljivača, pouzdanih podataka o godišnjem prosjeku korišćenja nema. Ako uzmemo u obzir sve površine na kojima raste ljekovito i aromatično bilje, šumski plodovi i gljive u području, mogućnosti za sakupljanje, otkup, doradu, preradu i uzgoj su veoma velike.

Spisak 7 vrsta jestivih gljiva navedenih u opšte šumarskoprivrednoj osnovi za Pljevaljsko- Žabljačko šumskoprivredno područje (01.01. 1999 -31.12.2008.g) uradio je Institut za šumarstvo iz Podgorice: Lisičarka (Contharellus cibarius), Vrganj (Boletus edulis), Smrčak (Morochella esculenta), Bukovača (Pleurotus ostreautus), Blagva (Amanita sp.), Judino uvo (Auricularia auricula — judae), Crna truba (Craterellus comusopioides). Od svih jestivih gljiva najčešće se sakupljaju i otkupljiuju: lisičarka, vrganj i smrčak. Prema sadašnjem načinu organizovanja, ovim poslom se bave privatna preduzeća i zadruge, dakle nijedna šumska uprava.

Na području opštine se nalaze površine napuštenog poljoprivrednog zemljišta ili zemljišta koje nije pogodno za proizvodnju poljoprivrednih kultura, kao i šumska zemljišta sa kojima se neadekvatno gazduje, te se na tim područjima ne ostvaraje prihod. Jedna od mogućnosti korištenja tog zemljišta je agrošumarstvo (pašnjaci u kestenovim šumama, šumsko drveće na pašnjacima), ali je ta djelatnost još nepoznata u Pljevljima.

Opština Pljevlja ima izuzetno prirodno i kulturno-istorijsko nasljeđe koje može iskoristiti kao svoje ključne komparativne prednosti za razvoj raznih oblika turizma i turističke ponude, ali turizam se kao privredna grana u dosadašnjem periodu skoro uopšte nije razvijao. Na to ukazuju podaci u sledećoj tabeli iz kojih se može vidjeti simbolično učešće opštine Pljevlja u ukupnom broju gostiju i broju noćenja na nivou Crne Gore za period 2003-2012.

Kada je u pitanju ponuda hotela u Pljevljima evidentan je nedostatak hotela visoke kategorije, kao i hotela koji nude i dodatne sadržaje poput bazena, saune, teretane i sl. Ponuda restorana je u priličnoj mjeri u skladu sa trenutnom tražnjom i na zadovoljavajućem je nivou.

Prirodni i ambijentalni uslovi, prirodne ljepote sa prostranstvima šuma, pašnjaka i livada pružaju sve mogućnosti za razvoj rualnog turizma, posebno na područjima uz gornji tok i na lijevoj strani rijeke Ćehotine, od izvorišta do granice sa Republikom Srpskom – BIH. Dio teritorije opštine Pljevlja, koji obuhvata kanjon rijeke Tare, duž desne pritoke Drage, nalazi se unutar granica Nacionalnog parka Durmitor, koji je upisan u spisak svjetske prirodne baštine UNESCO. Površina u opštini Pljevlja iznosi 76,5 km2 i zahtijeva određeni režim zaštite, ali isto tako ima veliki potencijal za razvoj ruralnog turizma. Veliki prostor ruralnog područja je nedovoljno pokriven turističkom infrastrukturom, pogotovo u brdsko-planinskom području. Kroz određene realizovane projekte na čitavom području opštine markirene su biciklisticke i planinarske staze u ukupnoj dužini od oko 250 km što predstavlja izuzetnu osnovu za razvoj turizma zasnovanog na aktivnom odmoru u prirodi kroz aktivnosti vožnje bicikla, pješačenja i planinarenja. Preko područja naše opštine planirani su i definisani panoramski putevi i staze za hodanje na krpljama što će obogatiti turističku ponudu ruralnog dijela opštine Pljevlja. Velike su mogućnosti razvoja turizma u ruralnim područjima u obliku agro-turizma i ekoturizma, što bi moglo postati dopunska ponuda na seoskim domaćinstvima. Prirodni resursi opštine ukazuju na moguće potencijale razvoja rekreacijsko planinskog turizma na širem području planine Ljubišnje, planine Kovač, području Kosanica, uz rijeku Taru i uz gornji tok rijeke Ćehotine. Ovo područje ima i povoljne uslove za proizvodnju ekološki zdrave hrane. Na osnovu smjernica lokalnih i nacionalnih strategija, a u skladu sa principima održivog razvoja i potencijalima za razvoj turizma, prepoznato je nekoliko lokaliteta i zona pogodnih za razvoj ruralnog, vjerskog, kulturno-obrazovnog, avanturističkog, agroturizma, ekoturizma, sportsko-rekreativnog, zimskog, lovnog i ribolovnog turizma i drugih vidova turizma zasnovanih na aktivnom odmoru u prirodi.

U skladu sa prethodnim, koncept razvoja turizma podrazumijeva valorizaciju turističkog potencijala sljedećih područja:

Ljubišnja: Planina Ljubišnja ispunjava sve uslove, da se šire područje te planine proglasi regionalnim parkom. Ljubišnja ima izuzetne uslove za izgradnju skijališta i razvoj ljetnjeg planinskog, avanturističkog, rekreativnog, zimskog i lovnog turizma. Lovište „Ljubišnja“ sa autohtonim vrstama divljači i izgrađenim lovačkim domom predstavlja još jedan od značajnih turističkih resursa. Posljednjih godina su, angažovanjem nevladinog sektora i uz podršku lokalne samouprave, učinjeni prvi koraci na valorizaciji ovog lokaliteta. Markirano je i obilježeno 64,4 km planinarskih staza, a u izgradnji su i dva planinarska doma. Prepreku valorizaciji svih potencijala predstavlja loša saobraćajna povezanost.

Vrulja -Maoče: Razvoj ovog područja radi turističke valorizacije može se temeljiti na očuvanoj životnoj sredini i proizvodnji ekološki zdrave hrane. Istovremeno, Maoče i Maočko polje, predstavljaju značajno nalazište uglja i mogući su konflikti između eksploatacije uglja i svih degradirajućih procesa koje ona sa sobom nosi sa jedne strane, i proizvodnje zdrave hrane sa druge strane.

Đurđevića Tara, Kosanica, Bobovo: Kosanica i šire okruženje, zajedno sa kanjonom Tare i izvanrednim prirodnim ljepotama i dobrim saobraćajnim vezama, pruža vrlo dobre uslove za razvoj sledećih vidova turizma: avanturističkog, ruralnog, ekoturizma, agroturizma, sportsko- rekreativnog, zimskog i izletničkog turizma. Sjeverne padine Crnog vrha su prepoznate kao lokacija pogodna za izgradnju skijališta. Na visoravni Kosanica već je započeto sa realizacijom projekta “Eko Kosanica“ (Strateški plan razvoja Opštine Pljevlja – 2005. godine), koji u sebi obuhvata izgradnju skijališta, motela i valorizaciju postojećih potencijala za razvoj ruralnog turizma na tom području. Stvaranju dodatne vrijednosti na ovom području značajno doprinose proizvodnja zdrave hrane, tradicionalna kuhinja zastupljena u ugostiteljskim objektima, novoizgrađeni smještajni kapaciteti, obilježene pješačke i planinarske staze. Rekreativno jahanje kao sastavni dio turističkog paketa čini ga specifičnim u turističkoj ponudi regiona. Uz organizovanje raftinga na Đurđevića Tari postoje dodatni kapaciteti za smještaj, a u planu je proširenje postojećih i izgradnja novih. Selo Bobovo, koje se nalazi na obodima kanjona rijeke Tare i Drage (drugi po veličini kanjon u CG), svojim ambijentalnim izgledom i nenarušenom prirodom takođe ima povoljne uslove za razvoj ruralnog i eko-turizma.

Planina Kovač: Područje ove planine i okolina imaju izuzetne potencijale za razvoj rekreativnog, zdravstvenog i lovnog turizma. Selo Metaljka, na obroncima planine Kovač, bilo je početkom 20. vijeka jedna od najznačajnijih vazdušnih banja na ovim područjima, te ima dobre uslove za klimatsko liječilište.

Kozica i dolinu Kozičke rijeke: Na ovom području je značajno očuvana prirodna sredina sa obiljem raznovrsnih šuma i većim brojem vodotoka i izvora. Tamo se nalaze i ostaci srednjovjekovne tvrđave- grada Koznika (raskršće srednjovjekovnih puteva) u čijem se podnožju nalaze ostaci rudnika gvožđa iz tog perioda, koje je eksploatisano i tokom 20 vijeka, kao i ostaci srednjevjekovnog manastira. Na tom je području do sada markirano 20 km planinarskih staza i izvedeni su radovi na čišćenju ostataka pomenute tvrđave – grada. U svim tim područjima potrebno je obezbijediti potrebnu infrastrukturu i smeštajne kapacitete kako u organizovanom seoskom smeštaju (u domaćinstvima), tako i u objektima koji se mogu izgraditi u turističke svrhe (obnova zapuštenih objekata, pansioni, planinarske kuće, eko sela…).

U okviru savremenih trendova razvoja turizma, zatim načela održivog razvoja, načela ruralnog razvoja turizam bi kao privredna grana mogao dati značajan doprinos lokalnom ekonomskom razvoju kako opštine tako i Crne Gore. Kako bi pospješila razvoj ove privredne grane opština Pljevlja je 2009. godine formirala lokalnu turističku organizaciju sa ciljem da unaprijedi razvoj turizma kroz promociju turističkih potencijala, saradnju sa nacionalnim institucijama i podršku lokalnim akterima zainteresovanim za razvoj turizma.

Moguće je uvezivati komplekse pojedinih segmenata baštine i formirati turističke ture u odnosu na njih npr: vjerski turizam – najstariji i najznačajniji sakralni objekti – pravoslavni i islamski na području opštine Pljevlja; UNESCO baština na području naše opštine – NP Durmitor i stećci- srednjevjekovni nadgrobni spomenici koji se nalaze na Tentativnoj listi UNESCO-a, zatim tematske ture koje se odnose na srednjevjekovne tvrđave, pećinska praistorijska staništa, antička baština, mlinove i sl.

Ponuda kulturnog turizma bi bila značajno ojačana ulaganjem u razvoj starih zanata. Prezentacija zanata uz mogućnost učešća turista u nekom dijelu procesa bi bila interesantna za ponudu pljevaljskog područja.

Etnogastronomija predstavlja poseban aspekt kulturne baštine koji takođe može donijeti veliku korist turizmu. Prepoznavanje tipičnih, tradicionalnih jela koji se pripremaju na tradicionalan način u određenim krajevima opštine može voditi ka njihovoj valorizaciji i uvršćivanju u ugostiteljsku ponudu. U pojedinim prilikama moguće je po principu otvorene kuhinje organizovati učešće turista u procesu pripreme tradicionalnih jela. U većoj mjeri integrisanje formiranih staza u turističku ponudu i definisanje staza tipa: putevi sira, meda i sl..

Informacije o kulturnim dobrima je potrebno modernizovati u smislu IT inovacija tako da su osnovne informacije dostupne turistima 24 sata, bez obzira na vodiče. To bi mogla biti tehnika zasnovana na touch screenovima koji bi se nalazili ispred značajnih kulturnih dobara i na izlogu prostorija Turisticke organizacije.

Poljoprivreda

Pljevaljska opština, prema ukupnoj površini i poljoprivrednim potencijalima, spada među najveće i najznačajnije u Crnoj Gori. Opština Pljevlja zauzima preko 13% poljoprivredne površine i 15% obradivog poljoprivrednog zemljišta Crne Gore i učestvuje sa preko 12% u ukupnom broju goveda i ovaca u Crnoj Gori i u skladu sa tim mogla bi da značajno doprinese razvoju crnogorske poljoprivrede. Od ukupne površine opštine Pljevlja, poljoprivredne površine zauzimaju 51% od čega dominiraju planinski pašnjaci i livade, posebno u predjelu Kosaničke visoravni. Glavninu zemljišta čine plitka do srednje duboka humusno smeđa zemljišta i planinske crnice vrlo dobrih hemijskih i fizičkih osobina, ali zbog nedovoljne dubine, strmog nagiba i jako propusne podloge, malo duže ljetnje suše umanje prinose poljoprivrednih kultura. Poljoprivredne površine se iz godine u godinu smanjuju zbog površinske eksploatacije uglja, gline, odlaganja jalovine, pepela i izgradnje stambenih objekata i druge infrastrukture, tako da se smanjuju najkvalitetnije poljoprivredne površine, a ne vrši se rekultivacija izrudarenog zemljišta. Popisom poljoprivrede iz 2010. godine u opštini Pljevlja obuhvaćeno je poljoprivredno zemljište i stočni fond poljoprivrednih gazdinstva koja su zadovoljila kriterijum gazdinstva (1000 m2 korišćenog poljoprivrednog zemljišta i određen stočni fond definisan predmetom popisa). Na teritoriji opštine Pljevlja ukupne raspoložive zemljišne površine na porodičnim poljoprivrednim gazdinstvima iznose 29364 ha. Od toga ukupno korišćeno poljoprivredno zemljište je 22 901 ha, odnosno 78% korišćenog poljoprivrednog zemljišta u ukupno raspoloživim zemljišnim površinama opštine. Ukupno nekorišćeno poljoprivredno zemljište (neobrađeno poljoprivredno zemljište i zemljište u zarastanju), šumsko i neplodno je 6 463 ha popisom 2010. godine obuhvaćenih poljoprivrednih gazdinstava.

Prosječno poljoprivredno gazdinstvo u opštini Pljevlja ima:

-7,3ha ukupno raspoloživog zemljišta,
-5,7 ha poljoprivrednog korišćenog zemljišta,
-1,6 ha nekorišćenog poljoprivrednog zemljišta, šumskog i neplodnog zemljišta.

U strukturi korišćenog poljoprivrednog zemljišta u opštini Pljevlja najveći udio sa 97% zauzimaju višegodišnje livade i pašnjaci, oranice i bašte sa 2%, a najmanji udio čine voćnjaci sa 0,3%.

U strukturi korišćenog obradivog zemljišta u opštini Pljevlja najveći udio čine površine pod žitaricama sa 42%, krmno bilje 30% , krompir 0,17% a najmanji udio ostalo bilje sa 0,14%. Od žita najviše je zastupljen ječam a od krmnog bilja travne smješe. Na okućnicama/baštama najviše se gaji krompir i to na površini od 64ha.

Ukupan broj evidentiranih porodičnih poljoprivrednih gazdinstava na ruralnom području opštine Pljevlja je 4001 gazdinstvo. Starosna struktura nosioca porodičnih poljoprivrednih gazdinstava je dosta nepovoljna, najveći udio čine lica sa preko 65 godina starosti sa 51%, a najmanji udio lica do 24 godine starosti 0.2%.

Na porodičnim poljoprivrednim gazdinstvima od ukupno 5264 radno angažovanih, 1040 radno angažovanih lica je staro 65 godina i više a 553 lica je ispod 24 godine starosti. Od ukupno 4001 gazdinstvo, 2672 poljoprivrednih gazdinstava imaju 1-2 člana (radno angažovana) što čini 67% od ukupnog broja radno angažovanih članova poljoprivrednih gazdinstava. Od ukupno 4001 nosioca poljoprivrednog gazdinstva bez obrazovanja je 10%, a najveće učešće sa 31% je nosioca gazdinstva sa osnovnim obrazovanjem. U strukturi ukupno radno angažovanih lica prema školskoj spremi na porodičnim poljoprivrednim gazdinstvima 28% su sa osnovnim obrazovanjem, 27% sa završenom srednjom školom. Učešće žena u strukturi radno angažovanih lica porodičnih poljoprivrednih gazdinstava je dosta veliko sa 63%, kao i velika zastupljenost žena sa niskim stepenom obrazovanja (bez.obrazovanja, nezavršeno i osnovno i) sa 59% u radno angažovanoj ženskoj radnoj snazi porodičnih poljoprivrednih gazdinstava.

Od 4001 nosioca porodičnog poljoprivrednog gazdinstva, 3984 ima praktično iskustvo u bavljenju poljoprivrednom proizvodnjom. Kurseve, seminare ili druge obuke iz oblasti poljoprivrede prošlo je svega 39 lica, dok 15 njih ima poljoprivredno obrazovanje. U strukturi nosioca gazdinstva prema statusu najveće je učešće penzionera 39%, zatim poljoprivrednika 22%, zaposlenih van gazdinstva 17% itd. U porodičnim poljoprivrednim gazdinstvima u opštini Pljevlja preovlađuju mala gazdinstva. Najveći udio sa 20% čine gazdinstva sa 1-2 ha ukupno poljoprivrednog korišćenog zemljišta. U okviru veličine razreda korišćenog poljoprivrednog zemljišta 213 gazdinstava koristi 10-15 ha i učestvuje sa 5% , 15 gazdinstava koriste preko 100ha itd. Od ukupno 4001 porodičnog poljoprivrednog gazdinstva, na ruralnom dijelu opštine Pljevlja 70% porodičnih poljoprivrednih gazdinstava bavi se uzgojem stoke (goveda, ovaca i koza), ratarskom proizvodnjom 23% a ostali tipovi poljoprivredne proizvodnje su zastupljeni sa svega 7% u strukturi tipova poljoprivredne proizvodnje

Najveći dio mlijeka proizvedenog u porodičnim domaćinstvima tradicionalno se prerađuje u pljevaljski sir i kao takav plasira na lokalno i regionalno tržište. Od prerađivačkih kapaciteta postoje “Mljekara Pljevlja” i “RM Comerce”. Mljekara Pljevlja koja ima instalisani kapacitet od 10.000l/dan, a koji koristi sa 40%, najznačajniji je subjekat u preradi mlijeka. Mljekaru karakterišu: zastarjela tehnologija i oprema, ustaljeni proizvodni program, nezadovoljavajući standardi u preradi, lokalno tržište i dr. RM Comerce je mljekara novijeg datuma, raspolaže savremenom opremom instalisanog kapaciteta 6000l/dan koji koristi oko 50 %. Svoj proizvodni program trenutno bazira na proizvodnji tri vrste sira, kajmaku i paprikama sa sirom. Mljekara zadovoljava u tehničko-tehnološkom pogledu, a planira uskoro da uvede HACCP standard. Prozvodi ove mljekare se plasiraju na tržišta cijele Crne Gore.

Na teritoriji Pljevalja registrovana je samo jedna klanica, koju karakteriše nedovoljno korišćenje kapaciteta, loša tehničko-tehnološka opremljenost i nezadovoljavajući higijensko-sanitarni uslovi. Analiza stanja u ovom sektoru ukazuju na neophodnost podizanja konkurentnosti prerađivačkih kapaciteta i čvršće povezivanje sa primarnim sektorom.

Tržišna poljoprivredna proizvodnja traži proizvođača koji primjenjuje savremeni način poljoprivredne proizvodnje, a obrazovanje poljoprivrednih proizvođača u opštini Pljevlja daleko zaostaje za stvarnim potrebama.

 

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se / Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se / Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se / Promeni )

Google+ photo

Komentarišet koristeći svoj Google+ nalog. Odjavite se / Promeni )

Povezivanje sa %s

 
%d bloggers like this: