RSS

Radoman Stanković: Vodeni znak „jednostruka kotva“ u rukopisima Manastira Sv.Trojice Pljevaljske

06 nov

Arheografski prilozi, br. 25, str. 259-277, 2003

O retkim varijantama duple kotve u krugu i duple kotve u krugu sa zvezdom iz rukopisa Manastira Sv. Trojice kod Pljevalja već smo pisali u Prilozima za književnost, jezik, istoriju i foloklor, knj. 69, Beograd 2003 (u štampi). Ovde je reč o drugom tipovima retke kotve -jednostrukim kotvama u krugu sa uglastim i oblim trolistom i uglastim četvorolistom. Radi se o vodenim znacima, odnosno njihovim varijantama koje se prvi put sreću u pljevaljskoj rukopisnoj zbirci, dok se u drugim srpskim rukopisima, filigranološki opisanim, do sada nisu sretale. Pronađene su u nekoliko svetotrojičkih rukopisnih knjiga: Dioptri sarajevskoj br. 2 iz 1610/20, Zborniku žitija velikih podvižnika br. 5 iz 1629, Izbornim poučenijima br. 6 iz 1595/1605, Zborniku beseda i žitija br. 7 iz 1610/20, Četvorojevanđelju prezvitera Avrama br. 14 iz 1595, Bogorodičniku iz Manastira Maražića na Limu br. 29 iz 1600/615, Bogorodičniku ovčarsko- kablarskom br. 31 iz 1640/50, Oktoihu I- IV glasa br. 35 iz 1610/20, Sinaksaru s časoslovom, akatistima i dr. br. 47 iz 1660/70. i Zlatoustovom zborniku br. 99 iz 1644. godine.

Kotva je vodeni znak sa najširom upotrebom u XVI veku. Srpske rukopisne knjige mahom su pisane na hartiji sa kotvom italijanske proizvodnje. Manji broj rukopisa pisan je na hartiji iz Francuske ili iz drugih zapadnoevropskih centara.

Tip jednostruke kotve sa uglastim trolistom, nađen u pljevaljskim rukopisima, datiramo između osme decenije XVI veka, 1575. pa do kraja prve decenije XVII veka, 1610. godine. Tip jednostruke kotve sa uglastim četvorolistom datiraiz poslednje decenije XVI veka, 1590/1600, dok tip jednostruke kotve sa oblim trolistom ima širok vremenski raspon korišćenja, od poslednje decenije XVI do osme decenije XVII veka, 1590/1675. godine. Retke varijante ova tri tipa kotve iz pljevavske zbirke, o kojima pišemo u ovom radu, potiču između 1595/1605 (Izborna poučenija br. 6) i 1660/70. godine (Sinaksar s akatistima, časoslovom i dr. br. 47).

Jednostruka kotva u krugu sa oblim trolistom i kontramarkom A, S 228, (sl. 1) u Dioprti sarajevskoj br. 2 iz 1610/20. i isti tip kotve sa kontramarkom D, S 258 (sl. 2) jesu varijante ovoga tipa kotve koje prvi put srećemo u srpskim rukopisnim knjigama. Datirane su na osnovu druga dva vodena znaka iz istog rukopisa: istog tipa kotve sa kontramarkom bVi tri polumeseca sa kontramarkom LF. Identičnu i vrlo sličnu hartiju sa ovim vodenim znacima srećemo u sledećim rukopisima: Mineju za septembar (MSPC br. 33) iz 1615/25, Mineju za novembar sa Službom Stefanu Dečanskom (MSPC br. 170, S 621-622) iz 1615/25, Lestvici (MSPC br. 230, S 624) iz 1610/20, Oktoihu petoglasniku (MSPC br. 51, S 1126-1127) iz 1610/20, Panagiriku (MSPC br. 54, S 1128-1129) i Psaltiru s posledovanjem (MSPC br. 220, S 1131 i br. 319, S 1132) iz 1610/20. godine.

Jednostruka kotva u krugu sa oblim trolistom, kontramarkom LF i inicijalom V ispod kruga, S 274-275 (sl. 3) u Zborniku žitija velikih podvižnika br. 5 iz 1629. godine, veoma je retka varijanta ovog tipa kotve. Identičnu kontramarku, ali uz drugi tip kotve i bez inicijala V, nalazimo u Tipiku jerusalimskom (MSPC br. 130, S 669) iz 1631, Mineju za juli sa Službom i žitijem despotice Angeline (MSPC br. 164, S 670) iz 1620/30. i Psaltiru s posledovanjem (MSPC br. 245, S 671) iz 1625/35. godine.

Pljevaljski rukopis br. 5 – Zbornik žitija velikih podvižnika, mogao se precizno datirati i bez pisarevog zapisa iz 1629. na osnovu drugih vodenih znakova koje smo pronašli na njegovoj hartiji: istog tipa kotvi sa kontramarkama GA i GC, kruni sa sedam i devet zubaca, tri polumeseca sa kontramarkom GA i arbaleta u krugu sa oblim trolistom i kontramarkom GBS. Identičan kompartivni materijal za ove vodene znake pronađen je u sledećim rukopisima: Šestodnevu Jovana Zlatoustog (Hi- landar br. 188) iz 1633, Činovniku arhijerejskom (Savina br. 7, S 83) oko 1630, Psaltiru s posledovanjem (MSPCG br. 59) iz 1633, Dioptri sa žitijem sv. Nikole (Cetinje br. 65, M-V 280) iz 1630, Mineju za septembar (MSPC br. 60, S 1119) iz 1625, Zborniku – Minejskoj službi za 1. januar (Hilandar br. 623/V) oko 1630, Zlatoustu posnom i cvetnom (MSPCG br. 188, Mošin 2169) iz 1626. i Psaltiru s posledovanjem (Ljubljana, NUK br. 16, Mošin 2172) iz 1630, a vrlo slične varijante ovih znakova nalazimo još i u sledećim rukopisima: Tumačenjima Pavlovih poslanica Jovana Zlatoustog (Cetinje br. 17, M-V 79) oko 1630, Mineju služabnom za avgust (Sofija, CIAM br. 101, S 51) iz 1620/30, Odlomku iz Zbornika (SANU br. 51) iz 1/3 XVII veka, Stihologiji (BSP br. 6) oko 1630, Tumačenju psaltira Atanasija Velikog (Dečani br. 51, P-S 363) iz 1620/30, Psaltiru s posledovanjem (MSPCG br. 20/II) oko 1630. i orahovačkom Jerusalimskom tipiku (PMH br. 64, Manastir Orahovica br.65) iz 1629. godine.

Dakle, u svim ovim rukopisnim knjigama, iz 1/3 XVII veka, nalazimo istu hartiju kao i u svetotrojičkom Zborniku br. 5 iz 1629. sa vrlo retkim varijantama jednostruke kotve.

Jednostruka kotva u krugu sa uglastim trolistom i kontratamarkom AR , S 197 (sl. 4) u Izbornim poučenijima br. 6 iz 1595/1605. jeste redak vodeni znak u srpskim rukopisima. Objavio ga je Mošin pod br. 2324-25, datirajući ga oko 1585. godine. Na osnovu drugih vodenih znakova pronađenih u ovom rukopisu, mi ga datiramo krajem XVI, ili početkom XVII veka, 1595/1605. godinom.

Za vodene znake, na osnovu kojih smo datirali rukopis br. 6 – jednostruka kotva u krugu sa oblim trolistom i kontramarkom BG, dve krune ravnog dna sa pet zubaca, trolistom na srednjem zupcu i kontramarkama FZ i ZM, kruna sa istim brojem zubaca, krinom, polumesecom i kontramarkom GB i čoveku krugu, identične i vrlo slične paralele pronašli smo u sledećim rukopisima: Mineju za septembar sa zapisom pisara monaha Ananija (Pljevlja br. 23, S 236-237), deo iz 1610/20, Bogorodičniku (Pljevlja br. 43, S 233) iz 1599, Oktoihu petoglasniku (MSPC br. 51, S 603) iz 1613, Psaltiru s posledovanjem (MSPC br. 118, S 606) iz 1600/610 i u arhivskim dokumentima Dubrovnika: Cons. Rog. br. 77 iz 1600/601, Cons. Minus. br. 65 i L. de JF br. 53 iz 1599/1600. godine.

Vrlo slične varijante ovih znakova srećemo j oš i u sledećim srpskim rukopisima: Mineju za januar sa Službom sv. Maksimu Brankoviću i Teodosijevom Službom sv. Savi (MSPC br. 94, S 604-605), I deo iz 1595/1600, Mineju za decembar (MSPC br. 167, S 607) iz 1595/1605, Lestvici i Psaltiru s posledovanjem (MSPC br. 230, S 609 i br. 318, S 610) iz 1600/620, Četvorojevanđelju (Dečani br. 21, P-S 270-271) iz 1595/1605, Četvorojevanđelju sa zapisom popa Petra (Peć br. 18, P-S 99) iz 1610, Mineju za oktobar (Peć br. 50, P-S 266-267) iz 1604, Pateriku (Nikoljac br. 54) u dodatku iz 1590/1600, Zborniku (Savina br. 27, S 87) iz 1600/610, Mineju za novambar sa Camblakovom službom Stefanu Dečanskom (Pljevlja br. 56, S 321) iz 1598, odlomku Psaltira s posledovanjem (NBS br. 533) iz 1595/1600. i Kanoniku sa Službom despotu Maksimu Brankoviću (MSPCG br. 155) iz 1595/1605. godine.

Jednostruka kotva u krugu sa uglastim trolistom i kontramarkom AR, S 197 (sl. 5) nađena u Zborniku besedaižitija br. 7 iz 1610/20. godine, veoma je retka varijanta ovog tipa kotve u srpskim rukopisnim knjigama. Javlja se još samo u Izbornim poučenijima br. 6, S 198 iz pljevaljske zbirke, a objavio je Mošin pod br. 2324-25 i datirao 1585. na osnovu nejasnog zapisa. Datirali smo je 1610/20. na osnovu komparativnog filigranološkog materijala navedenog i u rukopisu br. 6 iz 1595/1605. godine.

U Zborniku beseda i žitija br. 7 nailazimo još na jednu veoma retku varijantu kotve – jednostruka kotva u krugu sa oblim trolistom i kontramarkom SN, S 257 bez pronađenih identičnih, vrlo sličnih, ili sličnih paralela (sl. 6). Objavio je Mošin pod br. 2215 iz 1585, a ovaj autor pod br. 257 iz 1610/20. godine.

Naše datiranje ova dva retka znaka potvrđuju drugi vodeni znaci iz istog rukopisa na hartiji identične potke i osnove (pontizoa i veržera): jednostruka kotva u krugu sa oblim trolistom, inicijalima XX i kontramarkom bV, isti tip kotve sa kontramarkom ‘fenjer’’ i kruna sa pet zubaca, krinom, polumesecom i kontramarkom GB.

Identičan kompartivni materijal za ove vodene znake nalazimo u sledećim rukopisima: Zborniku liturgijskom (MSPC br. 10, S 631) iz 1610/15, Oktoihu petoglasniku (MSPC br. 51,S 633) iz 1613, Četvorojevanđelju (MSPC br. 88, S 634) iz 1610/15, Zlatoustu cvetnom (MSPC br. 127, S 635-636) iz 1620/30, Bogorodičniku (MSPC br. 46) iz 1611, Četvorojevanđelju (MSPC br. 173, S 637) iz 1622, Psaltiru s posledovanjem (MSPC br. 208, S 701-702 i br. 220, S 639) iz 1610/20. i Psaltiru (Pljevlja br. 113, S 286) iz 1607. godine.

Vrlo slične vodene znake srećemo i u drugim rukopisima: Mineju za april, Mineju zaseptembar i Tumačenju psaltira (Peć br. 35, 47 i 99; P-S 206-207, 248 i 527) iz 1610/15, Četvorojevanđelju sa zapisom popa Petra (Peć br. 18, Mošin 2286, P-S 100) iz 1610, Psaltiru s posledovanjem (MSPCG br. 9) iz 1610/20, Služabniku (MSPCG br. 108) iz 1610, Četvorojevanđelju (PMH br. 48, Gomirje 35) iz 1606/611, Akatisniku (Nikoljac br. 60, S 170) iz 1605/25, Praksapostolu lozničkom (Prag, NM br. IX-C-6, Š 3) iz 1/4 XVII veka i u Poučenijima izabranim (Pljevlja br. 6, S 314) iz 1595/1605. godine.

Jednostruka kotva u krugu sa uglastim četvorolistom i kontramarkom VR, S 220 (sl. 7) iz Četvorojevanđelja prezvitera Avrama, br. 14 iz 1595, jeste nepoznat znak u srpskim rukopisnim knjigama. Ovu nepoznatu kotvu mogli smo, i bez zapisa pisara Avrama, datirati na osnovu druga dva vodena znaka iz istog rukopisa i sa hartije identične potke i osnove – arbaleta sa kontramarkom G-Z i jednostruke kotve u krugu sa uglastim trolistom i kontramarkom IbC. Njihove identične paralele nalazimo u: Zborniku manastira Savine (br. 24, S 1) iz 1590/1600, Četvorojevanđelju iz Nikoljca (br. 8, S 6) iz 1592. i Panagiriku (MSPC br. 46, S 754-755) iz 1611, a sličnu varijantu nalazimo u Mineju za oktobar (Cetinje br. 19, M-V 87) iz 1613. godine.

Jednostruka kotva u krugu sa oblim trolistom i kontramarkom VR, S 250 (sl. 8) i isti tip kotve sa kontramarkom bVi inicijalom R ispod kruga, S 244, (sl. 9) u Bogorodičniku iz manastira Maražića na Limu (Pljevlja br. 29) iz 1600/615, prvi put se pojavljuju u ovom rukopisu. Datirali smo ih na osnovu drugih vodenih znakova iz istog rukopisa – arbaleta u krugu sa oblim trolistom i kontramarkom V, tri polumeseca sa kontra- markom LF i krune sa sedam zubaca, zvezdom, polumesecom i kontramarkom IbC. Ovi vodeni znaci potvrđeni su kao identični u sledećim rukopisima: Oktoihu petoglasniku (MSPC br. 51, S 1226-1227) iz 1613, Panagiriku (MSPC br. 54, S 1128-1129) iz 1614. i Psaltiru s posledovanjem (Arad, BEA br. 24) iz 1615/17, a vrlo slične varijante srećemo u arhivskom dokumentu JAZU (D- LI-47) iz 1607. i Triodu posnom (Peć br. 59, P-S 326) pri povezu oko 1600. godine.

Jednostruka kotva u krugu sa oblim trolistom i kontrtamarkom FB, S 260 (sl. 10) iz Bogorodičnika ovčarsko- kablarskog (Pljevlja br. 31) iz 1640/50. još je jedna retka varijanta ovog tipa kotve. Datirana je na osnovu drugih znakova iz istog rukopisa: istog tipa kotve sa kontramarkom VM, tri polumeseca sa kontramarkama bV i G33 i krune sa devet zubaca, zvezdom, polumesecom i kontramarkom ^ZZ. Identičnost ovih znakova potvrđena je u nekoliko rukopisa iz drugih zbirki: u odlomcima Zbornika poučenija (SMMS br. 206, S 82-83) iz 1645/55, Kanoniku (MSPC br. 225, S 614-615 i Savina br. 12, S 61) iz 1630/40, Mineju služabnom za mart (CIAM br. 90, S 24-25) iz 1642/43, Časoslovu (MSPCG br. 107), deo iz 1645/55, Psaltiru s posledovanjem (MSPCG br. 92) iz 1642, Psaltiru s posledovanjem sa odlomkom Hronike o Konstantinu Velikom (Nikoljac br. 20, S 384) iz 1640/50, Psaltiru s posledovanjem (NBS br. 46) oko 1651. i kod Nikolajeva br. 198 iz 1646. godine.

Dataciju ovih vodenih znakova potvrđuju i vrlo slične paralele u sledećim rukopisima: Panagiriku Pahomija Vlaha (Hilandar br. 487) iz 1647/48, Zborniku liturgijskom (NBS br. 650) i Psaltiru s posledovanjem (BSP br. 8) iz 1635/50, „Skazaniju o pismeneh“ Konstantina Filozofa (BSP br. 129) iz 1640, Trebniku (MSPCG br. 8) iz 1645/55, Psaltiru s posledovanjem (MSPCG br. 9) iz 1635/45, Sinaksarima trioda (MSPCG br. 3-I-46) iz 1640/50, Mineju za septembar (SANU br. 285) iz 1648, Mineju za oktobar (Krka br. 12) oko 1650, Zborniku apokrifnom sa Nomokanonom epitimijnim (Prag, NM br. IX-H-16, Š 9) iz 1646. i kod Velkova- Andrejeva br. 47a iz 1641. godine.

Jednostruka kotva u krugu sa uglastim trolistom i kontramarkom VsV, S 203 (sl. 11) iz Oktoiha I-IV glasa br. 35 iz 1610/20 do sada nije pronađena u filigranološki opisanim srpskim rukopisima. Identičan znak nađen je u jednom dokumentu iz Verone (Brike br. 569, Mošin br. 233) iz 1595. godine.

Rukopis smo datirali 1610/20. godinom na osnovu dve varijante drugog tipa kotve – jednostruke kotve u krugu sa oblim trolistom, kontramarkom bV i inicijalom G i druge varijante sa kontramarkom HZ. Identične paralele pronađene su u rukopisima MSPC: Sintagmi Matije Vlastara, br. 89, S 686-687 iz 1615/25, Psaltiru s posledovanjem sa Azbučnim molitvama, br. 208, S 688 iz 1610/20, a kao vrlo sličan znak nalazi se još u Mineju za novembar br. 21, S 682-683 iz 1615/25, Mineju za mart, br. 53, S 684 iz 1621/22. i Panagiriku, br. 54, S 627 iz 1614. godine.

Slične varijante ovih vodenih znakova sreću se još i u sledećim rukopisima i arhivskim dokumentima: Četvoroje- vanđelju (PMH br. 48 – Gomirje br. 35, Mošin 2269-71 i 2274- 75) iz 1600/620, Mineju za oktobar (Cetinje br. 84, M-V 349) iz 1630, Slovima sv. otaca sa temama iz Starog zaveta (Cetinje br. 21, Mošin 2270, M-V 55) iz 1613, Teodosijevom Žitiju sv. Savi, Pohvali Simeonu i Savi, Pohvali i Žitiju Konstantinu (Ćirilu), Slovima i poukama od nedelje Mitara i Fariseja do nedelje svih svetih, Blagovestima i dr. (Bukurešt, BRA br. 135) iz 1624, Psaltiru s tumačenjem (Arad, BEA br. 19) iz 1612, Mineju za oktobar (SANU br. 9) iz 1600/615, Četvorojevanđelju (CIAM br. 30, S 46) iz 1615/25. i aktima iz dubrovačkog Arhiva: Acta et Dipl. br. 1984b/4 i br. 1984c/154 iz 1610. godine.

Jednostruka kotva u krugu sa oblim trolistom i kontramarkom DD, S 259 (sl. 12) iz Sinaksara sa časoslovom, akatistima i dr., br. 47 iz 1660/70. nije pronađena u drugim rukopisima. Objavio je Mošin pod br. 2194 sa neprecizno raščitanom kontramarkom, datirajući je oko 1650. godine. U ovom rukopisu našli smo isti tip kotve sa kontramarkom bV, S 242 koja takođe nije pronađena u drugim rukopisima i objavljenim filigranološkim albumima (sl. 13).

Datirali smo ih na osnovu preostala četiri vodena znaka iz istog kodeksa: krune od devet zubaca sa zvezdom, polumesecom i kontramarkom FE (FF), istog tipa krune sa kontramarkom RA, tri polumeseca sa kontramarkom AS i varijante istog znaka sa kontramarkom bV.

Identičan komparativni materijal za ove vodene znake pronašli smo u sledećim rukopisima: Mineju za decembar sa zapisom pisara jeromonaha Hristofora (MSPC br. 85, S 1106- 1108) iz 1667/68, Službi Petru Koriškom sa žitijem (Cavtat, BVB br. 111) iz 1668, Psaltiru s posledovanjem (MSPCG br. 55) iz 1666, Triodu cvetnom sa zapisom pisara Hristofora Račanina (Cetinje br. 38, M-V 174) iz 1673, Stihologiji (Prag, NM br. IX- H-9, Š 13) iz 1671, Velkov-Andrejev br. 268 iz 1670. i kod Nikolajeva br. 240 iz 1671. godine.

Jednostruka kotva u krugu sa oblim trolistom i kontramarkom IV, S 276 (sl. 14) iz Zlatoustovog zbornika, br. 99 iz 1644, prvi put se pojavljuje u ovom rukopisu. Datirana je na osnovu tri druga vodena znaka iz istog rukopisa: Jednostruke kotve u krugu sa oblim trolistom i kontramarkom bV, istog tipa kotve sa kontramarkom FF i krune sa devet zubaca, zvezdom, polumesecom, inicijalom Mi kontramarkom AS.

Identičan komparativni materijal za ove vodene znake pronađen je u sledećim rukopisima: Mineju za decembar (Bistrica br. 4, S 10) iz 1646, Lestvici sa zapisom pisara Oresta (MSPCG br. 187, Mošin 2146) iz 1648, Psaltiru s posledovanjem (MSPCG br. 92, Mošin 2147) iz 1642, Arhijerejskom činovniku (NBS br. 374, III deo oko 1640, na dodatim listovima Panagirika (Hilandar br. 421, S 925) iz 1645/50, a vrlo slične paralele nalazimo u još nekoliko rukopisa: Mineju služabnom za maj (CIAM br. 96, S 38) iz 1637, Mineju služabnom za april (CIAM br. 92, S 26- 27) iz 1635/45, Psaltiru s posledovanjem (NBS br. 326) iz 1645, Hronografu – „Starostavniku žitomislićkom“ (BSP br. 327) iz 1634. i Psaltiru beočinskom (MSPCG br. 92, Mošin 2113) iz 1642. godine.

U ovom radu ograničili smo se na retke varijante tri tipa jednostruke kotve, sa uglastim i oblim trolistom i uglastim četvorolistom iz rukopisa Manastira Sv. Trojice pljevaljske, koje prvi put srećemo u srpskim, filigranološki opisanim, rukopisnim knjigama.

SKRAĆENICE

Arad, BEA / Biblioteka Eparhije aradske, rukopisna zbirka
Beograd, BSP / Biblioteka Srpske patrijaršije, rukopisna zbirka
Beograd, MSPC / Muzej Srpske pravoslavne crkve, rukopisna zbirka
Beograd, MSPC (S) / Radoman Stanković, Rukopisne knjige Muzeja Srpske pravoslavne crkve u Beogradu. Vodeni znaci i datiranje. Beograd 2003
Beograd, MSPCG / Muzej Srpske pravoslavne crkve, zbirka rukopisa Radoslava Grujića
Beograd, NBS / Narodna biblioteka Srbije, rukopisna zbirka
Beograd, SANU / Rukopisna zbirka Istorijskog arhiva Srpske akademije nauka i umetnosti
Bistrica (S) / Radoman Stanković, Vodeni znaci bistričkih rukopisa, Arheografski prilozi, knj. 19, Beo- grad 1997, 151-209
Bukurešt, BRA / Biblioteka Rumunske akademije nauka, rukopisna zbirka
Velkov-Andrejev / Asparuh Velkov-Stefan Andreev, Vodni znaci v osmano-turskite dokumenti, I, Tri luni. Sofil 1983.
Dečani (P-S) / Miroslava Grozdanović-Pajić, Radoman Stanko- vić, Rukopisne knjige Manastira Visoki Dečani. Vodeni znaci i datiranje. Beograd 1995.
Dubrovnik, Acta et Dipl. / Arhiv, Acta et Diplomata
Dubrovnik, Cons. Minus / “ – Acta Consilli Minoris
Dubrovnik, Cons. Rog. /  “ – Acta Consilli Rogatorum
Dubrovnik, L. de JF / Arhiv, akta
Zagreb , JAZU, D / Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti (danas HAZU), dokumenta
Krka / Manastir Krka, rukopisna zbirka
LJubljana, NUK / Narodna i univerzitetska knjižnica, rukopisna zbirka
Mošin / Vladimir Mošin, Anchor Watermarks, Amsterdam 1973.
Nikolajev /  V. Nikolaev, Watermarks of the mediavel ottoman documents in Bulgarian liberaries, I. Sofia 1954.
Nikoljac (S) / Radoman Stanković, Datiranje i vodeni znaci rukopisnih knjiga manastira Nikoljca. Arheografski prilozi, knj. 16, Beograd 1994, 141- 30
Peć(P-S) / Miroslava Grozdanović-Pajić, Radoman Stanković, Datiranje i vodeni znaci srpskih ćirilskih rukopisa Pećke patrijaršije. Arheografski prilozi, knj. 13, Beograd 1994, 7-249.
Pljevlja (S) / Radoman Stanković, Rukopisne knjige Manas- tira Sv. Trojice kod Pljevalja. Vodeni znaci i datiranje, Beograd 2003.
PMH – Orahovica / Povijesni muzej Hrvatske, rukopisi iz manastira Orahovice
PMH – Gomirje / Povijesni muzej Hrvatske, rukopisi iz manastira Gomirja
Prag, NM (Š) / Narodni muzej u Pragu, Šafarikova zbirka slovenskih rukopisa
Savina(S) / Radoman Stanković, Rukopisne knjige manas- tira Savine. Vodeni znaci i datiranje. Arheografski prilozi, knj. 20, Beograd 1998, 265-367
SMMS (S) / Radoman Stanković, Vodeni znaci rukopisnih knjiga Muzeja Srema u Sremskoj Mitrovici, Arheografski prilozi, knj. 24, Beograd 189-254.
Sofija, CIAM (S) / Radoman Stanković, Datiranje srpskih rukopisnih knjigau sofijskom Crkvenom istorijsko- arheološkom muzeju, Arheografski prilozi, knj. 14, Beograd 1992, 25-44; knj. 15, Beograd 1993, 197-243; knj. 21, Beograd 1999, 213-297.
Hilandar / Rukopisna zbirka
Hilandar (S) / Radoman Stanković, Vodeni znaci hilandarskih srpskih rukopisnih knjiga XIV veka, Arhografski prilozi, knj.22/23, Beograd 2002, 7-399.
Cavtat, BVB Cetinje (M-V) / Biblioteka Valtazara Bogišića, rukopisna zbirka
Cetinje (M-B) / Petar Momirović, LJupka Vasiljev, Ćiriličke rukopisne knjige Cetinjskog manastira XIV- XVIII vijek. Cetinje 1991.
Advertisements
 
Ostavite komentar

Objavljeno od strane na novembar 6, 2013 in NEKATEGORISANO

 

Oznake: , ,

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se / Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se / Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se / Promeni )

Google+ photo

Komentarišet koristeći svoj Google+ nalog. Odjavite se / Promeni )

Povezivanje sa %s

 
%d bloggers like this: