RSS

Salih Selimović: Pljevlja u memoarima Simona Joanovića

01 Sep

Glasnik zavičajnog muzeja, knj. 8-9 (Pljevlja, 2013, str. 165-175

Ko je bio Simon Joanović? Odgovor na ovo pitanje potrebno je dati odmah na početku ovog rada da bi se jasnije shvatili ciljevi i objašnjavanje određenih pojava i zadataka  koje je on  kroz svoje memoare predstavio.

Simon Joanović je bio vicekonzul Austrougarske u Beogradu od 1885. do 1897.godine. Od 1901.godine obavljao je dužnost civilnog komesara u Pljevljima. Ustvari on je bio šef obaveštajne službe Austrougarske za Novopazarski sandžak.

Rođen je u Beču 1868.godine . Otac mu se zvao Hariton Joanović, a majka Marija Vlahović koja je bila pravoslavka. Simon Joanović je dugo živeo u Beogradu i Cirihu.

O svojim zapažanjima o stanju u bivšem Novopazarskom sandžaku ostavio je dosta obimnu memoarsku građu za period 1878-1900.godine, pa tako i za Pljevlja gde mu je i bilo sedište. On nije toj memoarskoj građi dao nikakav naslov, ali se sva građa odnosi na tada još u potrebi Novopazarski sandžak iako je na zapadnom delu tog prostoru  tada postojao i Pljevaljski sandžak. Na Zapadu se forsirao taj stari naziv ili samo Sandžak koji će ući u diplomatsku komunikaciju i razne medijske i političke propagande i manipulacije.[1]

Ta značajna memoarska građa iz tog vremena i za pomenuti prostor čuva se u gradskom arhivu u Beču. Građa je prevedena na naš jezik  zahvaljujući istoričaru Đorđu Mikiću. Prevod se nalazi u muzeju „Ras“ u Novom Pazaru. Ta memoarska građa je objavljena u autentičnom obliku u Novopazarskim zbornicima u pet nastavaka.[2]

Ovi memoari su značajan izvor podataka iako su  Joanićeva zapažanja, zaključivanja i tumačenja društveno-istorijskih pojava i određenih činjenica  sa pozicija interesa Austrougarske monarhije koja je bila permanentni  aspirant na naše teritorije.

Svoje memoare o Novopazarskom sandžaku Joanović je počeo od međunarodno-pravnog osnova austrougarske vojne okupacije zapadnog dela tog prostora, odnosno Raške oblasti. On se pozvao na član XXV Berlinskog ugovora, na članove od 7 do 10 Carigradske konvencije i Sarajevskog protokola na osnovu člana 7. te Konvencije. Joanović žali što Monarhija nije odmah vojno zaposela celu „liniju Lima“ smatrajući to velikom greškom grofa Andrašija. Po njegovom mišljenju, ako se nije zaposela planina Rogozna, austrougarski vojni garnizoni mora li su na obali reke Lima da budu prepreka , kako on piše, „teritorijalnim aspiracijama kneževina Srbije i Crne Gore upravljena na Sandžak“.[3]  Joanović posebno ističe neslaganje sa odustajanjem od vojne okupacije Bijelog Polja i Nove Varoši. O značaju okupacije Novopazarskog sandžaka on sa pozicija austrougarskog diplomate, sposobnog i dobro obaveštenog obaveštajca, kaže: „ Novopazarski sandžak je osmatračni par excellence, opservatorija koja dopušta širok pogled na tendencije balkanskih država i raspoloženje njihovih stanovnika. Pravilno ga iskoristiit jeste dobit“.[4]

U dogovorima oko ulaska austrougarskih trupa u zapadni deo Raške oblasti Joanović ističe namere Porte i njenog pregovarača Husni-paše da taj već neminovan čin što više odugovlače tradicionalno lukavom diplomatijom. Ipak je na kraju austrougarski okupacioni korpus  jačine 7.000 vojnika u dve kolone ušao u zapadni deo Novopazarskog sandžaka od 8. do 14.septembra 1879.godine. Pljevlja su određena kao sedište najvećeg garnizona i glavne komande. Austrougarske trupe pod komandom generala Kilića u Pljevljima je dočekao turski general Mustafa-paša. Simon Joanović navodi da je general Kilić bio veoma iznenađen kada mu je turski general rekao da on i njegove trupe ostaju u Pljevljima, jer je tako odlučeno na „višem mestu“ o čemu austrougarski general nije bio obavešten. Carske i kraljevske trupe su sa muzikom prošle kroz grad i zaposele visove oko turskog vojnog logora uzviknuvši tri puta „živeo“ caru Franji Josifu I. Posle neuspešnih pregovora  sa turskim vlastima oko trajne lokacije i izgradnje baraka austrougarska vojska je nasilno okupirala Bogićevac i Balibegovo brdo držeći grad pod prismotrm.[5]

Simon Joanović gotovo tačno opisuje raspoloženje turskih vlasti i lokalnog stanovništva, kako muslmana tako i hrišćana prema vojnoj okupaciji iako je on svoj boravak u Pljevljima započeo tek 1901.godine. Prema njegovim zabeleškama hrišćani su očekivali podršku  i zaštitu od strane austrougraskih trupa , ali su se brzo razočarali, jer su se uverili da to i nije bio cilj Austrougarske. Muslimani nisu bili jednodušni. Jedni su bili čak ravnodušni prepustivši se sudbini, drugi su strahovali od stranog i hrišćanskog okupatora i promena koje neminovno dolaze. Treći su kao pristalice otpora okupaciji pod voćstvom čuvenog pljevaljskogmuftije Šemsekadića bežali sa okupiranog područja ili su se okupljali oko Mahmud-age Bajrovića i njegovih pristalica.

O Mahmud-agi Bajroviću je Joanović je napisao sledeće:“ Imao je veliki uticaj kod pokrajinskih vlasti, kao kapetan bašibozuka uživao polularnost u zemlji zbog svojih borbi protiv Crnogoraca, a kao glavni liferant turskih trupa u Sandžaku s jedne strane, sakupio sebi bogatstvo, a s druge strane, da seosko stanovništvo održi u stalnoj zavisnosti od sebe. To je bio Mahmud-aga Bajrović. Lukav i talentovan i dobro upoznat mora ga se smatrati stavrnim rukovodiocem slabih i neodlučnih tadašnjih turskih funkcionera, brig.generala Mustafa-paše, njegovog naslednika Husni-paše i kajmakama  Hadži Mustafe Nuri efendije, i on je sve do svoje smrti, u proleće 1899.ostao jedan od prvih savetnika sadašnjeg mutesarifa Sulejman Haki-paše“.[6] O Bajroviću Joanović nastavlja da piše i konstatuje da je on bio neprijataeljski raspoložen prema Austrougarskoj kao i svakom stranom uticaju, ali zbog želje da ostane uticajan i da ostvaruje svoje materijalne interese lako je bio „pridobijen“ za osnivanje konzorcijuma kojim je on rukovodio za liferacije austrougarskim garnizonima. On je konstatovao i to da Mahmud-aga Bajrović nije bio omiljen kod starih begovskih porodica u Pljevljima, jer su ga smatrali skorojevićem koji je u Pljevlja došao kao siromašan seljak iz Nikšića.

Joanović dalje piše u stilu austrougarske propagande da u ove „divlje i poludivlje“ predele Stare Raške oni donose kulturu. Za muslimane u memoarima kaže da su fanatičan i antikulturan elemenat, a za hrišćane kaže da su pogodniji za širenje zapadne kulture i da su kao Sloveni rasno mnogo bliži Germanima po srodnosti.[7] On o tome doslovno piše: „ Pošto se kultura ovde, kao i u svim krajevima koje naseljavaju divljaci i poludivljaci, može da se širi samo pod zaštitom oružija, zasad se civilizatorska aktivnost Austro-Ugraske  podudara sa njenim vojničkim interesima“.[8]

Za muslimane dalje kaže da se „ postepeno zaglupljuju i da boluju od raznih bolesti (rahitis, gušavost, kretenizam) i da je po njegovom , sve to zbog „ necelishodnog načina života…koji je izazvan religijom i svojinskim odnosima“.[9] O hrišćanima, zatim, piše da su za „kulturu prijemčiv elemenat“ i da je za njih  (Austrougarsku- S. S.), posebno seoska populacija, pogodna, jer je „na rad naučena“.[10] Za celokupno stanovništvo je konstatovao, izev Peštera i Rožaja, da je istog porekla i jezika, ali da se strogo deli  na hrišćane i muslimane.

Joanović je ponovo dobro uočio  da je početno oduševljenje srpskog hrišćanskog stanovništva prema austrougarskoj okupaciji i mogućem zaštitiniku  od truskih zuluma, kao i potencijalnom pomagaču borbi za oslobođenje, brzo splasnulo (to početno oduševljenje se moralo prikrivati od turskih lokalnih vlasti- S. S.). Imperijalne ambicije crno-žute Monarhije prema našim zemljama i njena razorna propaganda o posebnosti Novopazarskog sandžaka i o opasnosti od Srbije i Crne Gore uticali su na postupnu promenu u držanju pravoslavnih Srba prema Kund K monarhiji iza koje je stajala i sve moćnija ujedinjena Nemačka.[11] Joanović za to deo krivice prebacuje  i politici Austrougarske, ali svodeći stvari na lokalni teren. Carski i kraljevski civilni komesar u Pljevljima o tome, između ostalog, kaže: „ Tako iščekivanja koje je hrišćansko stanovništvo polagalo na ulazak c. i k. okupacionih trupa u Sandžak nisu bila ispunjena, ono je počelo postepeno da se otuđuje i postaje  nepoverljivo ukoliko je zapažalo da mu približavanje Austro-Ugarskoj  i njenim predstražama na turskoj teritoriji prouzrokuje neugodnosti kod lokalnih vlasti, a da mu sa druge strane  nije bio zajamčen izgled na ispunjenje njegovih želja“.[12]

Već u to vreme Austrougarska je račuala na Albance kao neku protivtežu srpskim nacionalnim i državnim interesima nastojeći da se ne zameri dok su turske vlasti očigledno protežirale albanski elemenat na štetu srpskog stanovništva, pa čak i na štetu onih koji su bili islamizirani. Međutim, Simon Joanović o Albancima ima veoma loše mišljenje. On o tome piše sledeće: „ OAlbancima i albanskim mešancima (poarbanašeni Srbi i muslimani-S. S.)… ne može se ništa dobro reći: oni su pljačkaški ološ najgore vrste i porta ih protežira  da bi sprečila prodiranje  bilo kakvog stranog uticaja…“.[13] Dalje nastavlja: „ U vezi sa nezadovoljnim elementima…emigrantima iz Bosne i Crne Gore , obrazuju oni (Turci-S. S.) bedem protiv prodora zapadnoevropske kulture čije bi prelaženje ili razaranje iziskivalo mnogo truda.  Stoga bi bila gruba greška ako bi se htelo štititi albanski elemenat…mi bismo samo s time išli  na ruku našim protivnicima“.[14]  Joanović je ovo svoje mišljenje sigurno formirao  nakon upoznavanja sa stanjem  u Kolašinu, Gornjem Polimlju i na Pešterskoj visoravni.

Komesar Joanović je dao i tačnu sliku etničkog i verskog mozaika i nekih osobina stanovništva u celom bivšem Novopazarskom sandžaku. Za temu ovog rada  je posebno značajan opis stanovništva Pljevaljske kaze. On je celu kazu podelio na pet celina: grad Pljevlja sa okolinom, Poblaće, Bukovica, Podgora i Bobovo sa Ograđenicom. Navešćemo onako kako je on u memoarima zapisao.

1. PLJEVLJA. Pola stanovništva je hrišćansko, pola muslimansko. Okolina je sa izuzetkom šest opština, hrišćanska. Narod je uopšte miroljubiv i vredan. Zemljište je slabo plodno zbog „visinskog položaja“ i prilično rasprostranjenih kraških terena.

2. POBLAĆE. Odnos muslimana prema hrišćanima je kao 2:5. Taj kraj obuhvata sliv reke Poblaćnice. Stanovništvo je mirno i bavi se stočarstvom i zemljoradnjom. Samo u mestu Katun nailazi se na pljačkaše.

3. BUKOVICA. Njeno stanovništvo je kompaktno muslimansko izmešano samo sa malobrojnim hrišćanima. To stanovništvo se mirno držalo za vreme poslednjih ustanaka (Joanović je sigurno mislio na Bosanskohercegovački ustanaka 1876-1878. i Hercegovački ustanak 1882.godine-S. S.), ali ipak se ne može smatrati sigurnim, odnosno pouzdanim , jer turskim vlastima čine špijunske usluge na bosanskoj teritoriji  i bavi se krijumčarenjem.

4. PODGORA. Proteže se između doline Ćehotine i masiva Ljubišnje. Područje je naseljeno muslimanima. Stanovnici su zbog stalne borbene pripravnosti protiv Crne Gore ratoborni i skloni nasilju. Uzeli su živog učešća u Hercegovačkom ustanku 1882.godine i dali su sklonište mnogim nezadovoljnim emigrantima iz Bosne.[15]

5. BOBOVO I OGRAĐENICA. To je teritorija na Tari i planini Ljubišnji. Stanovništvo je isključivo hrišćansko koje je u živim vezama sa Crnom Gorom  srodnom po „poreklu i raspoloženju“. To se stanovništvo odlikuje hrabrošću i energijom. Taj je pojas zemljišta  bio do 1886.godine  skoro nezavisan od turske uprave i zbog toga znatno imućan. Planinski pašnjaci na planini Ljubišnji pružaju povoljne uslove  za gajenje stoke.[16]

U memoarima stoji i konstatacija da industrijske proizvodnje nema u celom Pljevaljskom sandžaku ako se izuzme nekoliko mlinova, mala pivara u gradu i dobro razvijena domaća radinost (ćilimi, serdžade, stazice, krpare, seljačka odeća, rublje, alati od drveta, itd.- S.S.)“.

Agrarna proizvodnja je ograničena na stočarstvo zbog obilja pašnjaka i nadmorske visine, a ratarstvo je zastupljeno u dolini reke Ćehotine. Nema uređenog šumarstva iako su šume najvećim delom državna svojina. Joanović dalje smatra da je stoka na ovom području zdrava i da Monarhija greši što onemogućava  izvoz od vremena okupacije Bosne i Hercegovine. On predlaže da se uspostavi „veterinarsko-policijski nadzor“ koji bi sprovodio jedan vojni veterinar iz komande oklupacionih trupa u Pljevljima. Zabeležio je da u ratarskoj proizvodnji uglavnom dominiraju drveno ralo i srp. Navodi da su „neki inteligentni veleposednici iz Pljevalja 1900.godine pokušali da prvi put upotrebe gvozdene plugove“.To je naišlo ne veoma živo interesovanje i „odziv“ kod imućnijih zemljoradnika. Simon Joanović vidi u tome interes austrougarske industrije  i trgovine pa kaže  da bi to moglo njihovoj industriji obezbediti veće tržište i za druge poljoprivredne alatke, pa i mašine. On u vezi sa agrarom zaključuje da se iz ovih krajeva ne treba samo da se izvlači korist već i da se stanovništvu pruži učešće u toj koristi“.[17] To njegovo zapažanje je bilo veoma pragmatično.

U svojim memoarima Joanović piše da su zanatske i trgovačke radnje  brojne. On posebno ističe  štavljenje i kvalitet koža  i tvrdi da se najkvalitetnija obuća u Novopazarskom sandžaku pravi u gradu Pljevljima.

Joanović posebno apostrofira uspeh pljevaljske trgovine posle izgradnje kolskog puta iz Bosne od Metaljke do Pljevalja u dužini od 40 km. Taj put je nešto kasnije produžen do Prijepolja. On dalje piše da je Pljevaljski sandžak tim putem povezan sa Sarajevom i srednjom Evropom, ali ističe da je taj put  i za trgovinu Monarhije izuzetno važan , jer se sada uspešnije  neutrališe uticaj Soluna u kojem „dominiraju Nemci  i Talijani sa svoji m proizvodima“. U taj kontekst Joanović stavlja i značaj izgradnje Novopazarske (Sandžačke) železnice kao „prioritet trgovinsko-političkih interesa Austro-Ugarske“.[18]

Zanimljivi su i neki brojčani podaci koje Joanović navodi, ali prema kazivanjima pljevaljskih trgovaca, jer kako on piše, „zvanične statistike nije bilo“. Navodimo doslovno te podatke onako kako ih je on to u memoarima zapisao. „Ukupan uvoz Pljevaljskog sandžaka iznosi godišnje 70-90 vagona  u ukupnoj vrednosti 80-90.000 turskih lira (to je oko 1,000.000 kruna-S. S.) od čega na uvoz iz Austro-Ugarske otpada vrednost od okruglo 60.000 lira, a 30.000 lira na uvoz iz Soluna. Ovde dakle, preovlađuje uvoz  iz Monarhije i tek na granicama Pljevaljskog sandžaka, u Prijepolju, dolazi do izraza  uticaj solunskog tržišta. Ostala područja  Novopazarskog sandžaka, nejednakog kapaciteta, naročito Sjenica, koja prema navodima trgovaca godišnje sama  nabavlja iz Soluna  robe za okruglo 500.000 kruna, leže već u granicama prodajnog područja tog turskog pristaništa (Soluna- S. S.)“.[19]

U Pljevaljski sandžak najviše su se uvozili šećer, kafa, špiritus, i to kako on piše, iz Trsta i Sarajeva. Zatim se uvoze pirinač, ulje i sapun, ali isključivo iz Trsta. Joanović dalje navodi da se posle izgradnje parnog mlina u Novom Pazaru sve manje uvozi brašno  izuzev onih finih vrsta iz mađarskih mlinova. Gvožđurija kao potkovice , ekseri, kose, srpovi uvozili su se iz Vareša (Bosna-S. S.) i Trsta , dok su se ključevi  okovi za prozore i vrata nabavljali  iz Soluna kao nemačka roba. Od tekstilnih proizvoda najviše su se uvozile pamučne tkanine  i vlakna koja su se mešala sa domaćim vlaknima od kudelje. Prednost kod uvoza se davala engleskim koncima. Austrougarske predionice su, prema Joanoviću, isporučivale šifone  i materijale za ženske haljine. Staklarski proizvodi , papir za cigarete kao i šibice isporučivale su austrougarske fabrike. Iste fabrike isporučivale su boje i gvozdeni lim. Papir za cigarete dovozio se preko Soluna, a ostali proizvodi  preko Trsta i Sarajeva. Iz Rusije se preko Soluna uvozio petrolej ili gas za osvetljenje. Na kraju ovog pregleda trgovine Pljevalja i delimično Pljevaskog sandžaka Joanović kaže da je Prijepolje još uvek okrenuto solunskom tržištu.

U crkvenom pogledu crkvene opštine  pripadale su Mostarskoj dijecezi. S obzirom da je Bosna i Hercegovina  bila pod austrougarskom okupacijom  nastali su mnogobrojni problemi u komunikaciji Hercegovačkih mitropolita i crkvenih opština u nekadašnjem Novopazarskom sandžaku pa tako i u Pljevaljskom sandžaku koji je bio osnovan 1880.godine. Drugi crkveni problem su bile vladike koji su bili Grci Fanarioti.[20]  Ti episkopi koje je postavljao Vaseljenski patrijarh u našim zemljama bili su nezainteresovani za rešavanje prosvetnih i kulturnih pitanja  kao i nacionalne emancipacije srpskog pravoslavnog naroda u tadašnjim Pljevaljskom i Sjeničkom sandžaku koji su najvećim delom pokrivali teritoriju bivšeg Novopazarskog sandžaka.

U vezi sa tim problemima, između ostalog, Simon Joanović je zapisao da su pop Risto Šiljak i bogati trgovac Stevo Bajić iz Pljevalja uputili 1891.godine pismo Vaseljenskom patrijarhu  u Carigradu kojim su zahtevali da Prizrenski mitropolit  neodložno preuzme pravoslavne parohije u kazama Pljevlja i Prijepolje. Ovaj zahtev dvojice uglednih Pljevljaka podržao je i pljevaljski mutesarif Sulejman Haki-paša, jer je Hercegovački mitropolit u Mostaru  bio pod veoma jakim uticajem austrougarskih vlasti. Iste ili slične zahteve Vaseljenskom patrijarhu  tada su uputile i crkvene opštine  iz Sjenice, Prijepolja i Nove Varoši.

Vaseljenski patrijarh je 1894.godine  udovoljio tim zahtevima pa su pravoslavne parohije sa prostora Pljevaljskog i Sjeničkog sandžaka pripojene Prizrenskoj mitrpoliji (malo kasnije je nazvana Raško-prizrenska mitropolija-S. S.). Prema Joanovićevim memoarima stanje se još nije bilo sredilo zbog „stranačkih raspri unutar crkvenih opština“. Tako je u Pljevljima došlo do rascepa u crkvenoj pravoslavnoj opštini „između umerene Šećeragićeve stranke, prijateljski raspoloženoj prema Austro-Ugarskoj i pristalica uticajnog i imućnog Steve Bajića koji su povezani sa radikalima u Srbiji“. Joanović je zabeležio i to da je konačno za Prizrenskog mitropolita  imenovan Srbin Dionisije od koga su mnogo zazirale i turske i austrougarske vlasti. Tako su pravoslavni Srbi uspeli uz podršku Srbije i Rusije da reše taj veoma važan problem  na svu žalost Turske i Austrougarske.

REZIME

Austrougarski civilni komesar u Pljevljima Simon Joanović ostavio je opširnu memoarsku građu  o prostoru bivšeg Novopazarskog sandžaka, mada on sam nije naslovio taj pisani materijal.

Muzej „Ras“ u Novom Pazaru je objavio taj memoarski materijal dajući mu naslov „Novopazarski sandžak 1878-1900. Memoari su objavljeni u pet nastavaka u Novopazarskom zborniku br.7, 8, 9, 10 i 11. Na tekstu nisu vršene nikakve intervencije. Ovaj austrougarski diplomata i obaveštajac ostavio je značajne podatke o nekadašnjem Novopazarskom sandžaku, a posebno o Pljevaljskom sandžaku i samom gradu Pljevljima. Vredni su podaci o prostoru, stanovništvu koje je istog porekla i jezika, proizvodnji, trgovini, lokalnim turskim vlastima, crkvenim pitanjima, odnosima muslimana i hrišćana, odnosu turskih vlasti, muslimana i hrišćana prema austrougarskim okupacionim trupama i okupaciji Bosne i Hercegovine i Pljevaljskog sandžaka koji je osnovan 1880.godine.

Međutim, mnoge njegove ocene, tumačenja i zaključci određenih pojava i podataka treba posmatrati sa aspekta austrougarskog diplomate i šefa obaveštajne službe i često prikrivenih, a ponekad i otvorenih geopolitičkih i ekonomskih interesa Austro-Ugarske monarhije koja je imala imperijalne ambicije prema našim zemljama vekovima unazad.


[1] Miomir Dašić, Administrativno-teritorijalni položaj Stare Raške u doba turske vladavine i nastanak imena Sandžak, Zbornik radova, Dom revolucije, Prijepolje 1994, 23; Slavenko Terzić, Upotreba islamskog faktora u balkanskoj strategiji velikih sila: Raška i „Sandžačko pitanje“, Nastava istorije 5/1997, Novi Sad, 78; Salih Selimović, Raška oblast i političko-diplomatske manipulacije oko tog prostora, Breznički zapisi br.9-10, Pljevlja 1998, 25, 26; Milić. F. Petrović, Raška oblast prema odlukamaBerlinskog kongresa 1878.godine, Breznički zapisi br.11-12, Pljevlja 1999, 123-135; Mihajlo Vojvodić, Međunarodni položaj Srbijeu vreme oslobodilačkih ratovaod 1876-1878, Narodni muzej, Čačak 1997, 42; Nikola Stojanović, Bosanska kriza1908-1914, Sarajevo 1958, 8, 10, 11.[2] Memoarsku građu  je priredio Ejup Mušović i objavljena je u Novopazarskim zbornicima br.7, 8, 9, 10 i 11.[3] Simon Joanović, Novopazarski sandžak, Novopazarskim zbornik br.7/1983,  Novi Pazar, 80.[4] Joanović, Novopazarski zbornik br.10, 141.[5] Joanović, 144.[6] Ibidem, 143.[7] Joanović, Novopazarski zbornik br.9, 129.[8] Joanović, Novopazarski zbornik br.8, 122.[9] Joanović, Novopazarski zbornik br.9, 129.[10] Ibidem.[11] Slavenko Terzić, Pljevaljski put društvene i kulturnemodernizacije (1804-1912), Glasnik Zavičajnog muzeja br.2, Pljevlja 2001, 148, 154;  Salih Selimović, Politika Austro-Ugarske prema Raškoj oblasti posle Berlinskog kongresa 1878,Glasnik zavičajnog muzeja br.4, Pljevlja 2005, 77, 78; Isti, Raška oblast i političko-diplomatske manipulacije oko tog prostora, 29, 31. Milić F. Petrović, Islamizacija i arbanizacija Srba u S taroj Srbiji, Breznički zapisi br.9-10, Pljevaljske novine, Pljevlja 1998, 18.[12] Joanović, Novopazarski zbornik br.9, 130.[13] Ibidem.[14] Ibidem.[15] Hercegovački ustanak je izbio nedugo posle austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine. Povod ustanku je bilo uvođenje vojne obaveze za sve stanovnike Bosne i Hercegovine  čemu su se posebno suprotstavili  muslimani. U ovom ustanku osim muslimana učestvovali su i Srbi pravoslavni. Austrougarska vojska je ovaj ustanak krvavo ugušila.[16] Joanović, Novopazarski sandžak br.9, 130, 131.[17] Ibidem, 136.[18] Iidem.[19] Ibidem, 138.[20] Ibidem, 139.
 
Ostavite komentar

Objavljeno od strane na septembar 1, 2013 in NEKATEGORISANO

 

Oznake: , , , ,

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se / Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se / Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se / Promeni )

Google+ photo

Komentarišet koristeći svoj Google+ nalog. Odjavite se / Promeni )

Povezivanje sa %s

 
%d bloggers like this: