RSS

Vojkan T.Bojović: Političke prilike u Pljevljima

14 Aug

(Breznički zapisi, 11-12, str. 159., Pljevlja,1999)

Početkom ovog vijeka Pljevlja su privredno i kulturno najjači grad Stare Raške, a srez pljevaljski najveći. Obuhvatao je i polovinu pribojskog kraja. Turska nije dozvoljavala rad političkih partija ili grupa sve do 1908. godine kada su počeli izbori za turski paralament. Narod je birao povjerenike, a ovi onda poslanike za parlament. Kako su kandidate za parlament davali i Turci i Srbi, rezultati glasanja su gotovo uvijek bili takvi da su svi Turci glasali za svog kandidata, a svi Srbi za svog. U tom periodu 1908-1912. Pljevlja su zajedno sa Prijepoljem, Pribojem i Novom Varoši, davala jednog poslanika za parlament. Od Pljevljaka to je bio Filip S. Đurašković. Interesantno je da je zakon u slučaju istog broja glasova za poslanika, a da se dogovorom nije mogao izvršiti izbor, predviđao bacanje kocke kao krajnje rešenje. Mnogo izbornih malverzacija, neregularnosti, pritisaka i pretnji – bila bi osnovna karakteristika ovih izbora. O tome svjedoče izvještaji iz Pljevalja Stevana Samardžića, Petra Kosovića (direktora gimnazije) i Josifa Jevđevića – upravitelja osnovnih škola. Evo jednog vrlo karakterističnog citata iz “GLASA NARODA” – Skoplje 13. jun 1912. godine

– Kada je prošle sesije u parlamentu pala reč, da su Turci, ne znam gde, izabrali nekog Arnautina za poslanika, onda je bivši poslanik, a sada vođa arnautskog ustanka, vučitrnac Hasan-beg Šišković, smelo izjavio, da su i Arnauti iz Pljevalja, u naknadu za to izabrali Turčina Vasfi bega za poslanika. Karakteristična je ova izjava, piše komentator “Glasa naroda”, ne toliko po tome što je za njega taj muhamedanski elemenat izabrao Vasfi-bega za poslanika, nego po tome, što je za njega taj muhamedanski elemenat u Pljevljima arnautski. I drugi arnautski vođa Derviš Hima dao je iste izjave u razgovoru sa solunskim saradnikom francuskog lista L’Indepedant.

Oduvijek je među Pljevljacima bilo više političkih opcija koje su različito gledale na postojeće političko stanje i njegovo rešenje. Ta borba političkih grupa Pljevljaka odvijala se najpre u crkveno-školskoj opštini – jedinoj dozvoljenoj organizaciji. U knjizi „DOKUMENTA RAŠKE OBLASTI 1890-1899“ Milića F. Petrovića kao i u „RAONIČKOJ BUNI“ Vukomana Šalipurovića stoji da su te političke grupe vodile borbu oko toga ko će imati prevlast tj. većinu u crkveno-školskoj opštini u Pljevljima. Jednu grupu činili su: arhimandrit manastira Sv. Trojice Vasilije Popović, predsednik crkveno-školske opštine, prota Todor Vukojičić, Stevan Samardžić, direktor gimnazije (Kosović, Lalević i Pejanović uvijek su bili uz ovu grupu). Uz njih je bio i jedan dio trgovaca, među kojima se isticao Jovo Milinković. Drugu grupu vodili su sveštenici ŠILJCI sa kaluđerom Janićijem Šiljkom. Uz njih je bio jedan dio trgovaca Pljevalja i skoro svi seoski sveštenici, jer su Šiljci držali većinu seoskih parohija. (V. Šalipurović – Raonička buna – Druga knjiga). Ove grupe optuživale su jedna drugu za izdajstvo i špijunažu, saradnju sa turskom i austrougarskom vlašću. Posebno je među ovim grupama u crkveno-školskoj opštini i samom gradu među stanovništvom, a posebno među imućnijim i uticajnijim ljudima, bilo sporno otvaranje škola i postavljenje učitelja. Austro-ugarske kao i turske vlasti plašile su se srpskog uticaja na ovim prostorima, baš kao i mnogi imućniji Srbi, jer bi njihovo prisustvo moglo otkriti razne liferantske malverzacije. U jednom od pisama povjerenika pljevaljskog, Ministru inostranih djela Srbije – Beograd stoji:

– U Pljevljima postoji jedna kompanija ljudi od Turaka i Srba, pod imenom „Liferanata“ za austrijsku vojsku. Na čelu te „Kompanije“ stoji Sulejman-paša i Bajrović od Turaka, a od Srba braća Šećerovići. Cijela ta grupa stoji pod upravom Austrijskog Đenerala i samo ko njegovo blagovolenje ima za prijatelja, a pored toga i Pašu Bajrovića, taj može samo i isključivo biti pod firmom liferanata, inače gubi pravo na liferaciju. (Dokumenta o Raškoj oblasti – 1890- 1899. Milić F. Petrović).

Pored pomenute dvije grupe, Vukoman Šalipurović u „Ra- oničkoj buni“ navodi da je 1905. i 1906. godine postojala i treća politička grupa od socijalista: Vase Stajića, Gliše Elezovića i njegove žene Kosare. Oni su okupili jedan dio građana, pa i neke članove crkveno-školske opštine: Todora Živkovića, Sima Bajića, Stevana Jovanovića, Jovana Bujišića, Arsenija Živkovića i gradskog kodžobašu Jakšu Popovića. Posebno aktivna bila je Kosara Elezović, koja je vodila žensku osnovnu školu, i tražila je da se ona odvoji iz muške osnovne škole, da ne bi bila pod uticajem i nadzorom Stevana Samarcića, ali joj Ministarstvo inostranih dela to nije dozvolilo.

– Ne gleda se ni karakter ni poštenje nego se sve ceni prema partijskoj boji partizanskoj revnosti. Od glasanja za ovog ili onog, zavisi sudbina ljudi, zavisi sreća ili nesreća svih činovnika i njihovih porodica. Obećanja, koncesije, bakšiši, to su savremeni metodi kojima se lome karakteri u jednoj naciji, koji nisu mogli slomiti ni zavojevanja, ni okupacije, ni interniranja, ni sve inostrane tiranije, niti dugovečna robovanja.

DRUŠTVO SOCIJALISTA

A da smo svi mi pomalo socijalisti, a Pljevljaci pogotovo, možda je najbolji dokaz i to da je jedno od prvih političkih društava osnovanih u našem gradu bilo Društvo socijalista.

– U Pljevljima smo negdje oko 1911. godine, Jovan Ćetković, Milan Terzić – finans, Đoko Popović – profesor i ja, osnovali društvo „Socijalista“, koje je imalo zadatak da se bori za bolji život radnika. U njemu je bilo i muslimana, ali izbio je rat i to se sve ugasilo. Tako beleži u svom dnevniku naš zemljak poč. Miloš Tošić, jedan od 1300 kaplara, solunski ratnik, diplomata, možda prve prave početke stranačkog života u našem gradu. A kad je već riječ o socijalistima, onda svakako njihove aktivnosti i rad treba tražiti u već spomenutim Vasi Stajiću i Gliši i Kosari Elezović, koji su kao prosvetni radnici boravili u Pljevljima.

Početak pravog stranačkog parlamentarnog života počinje posle završetka Prvog svjetskog rata. A kakvo je bilo stanje, politička svijest i zainteresovanost za izbore i stranke, najbolje se vidi iz izvještaja koji je avgusta mjeseca 1920. godine poslao Ministarstvu unutrašnjih dela Jugoslavije načelnik okruga Pljevlja g. Peruničić:

U Pljevljima nijedna politička stranka među našim stanovništvom nije organizovana izuzev komunistička, ako ova ima svojih pristalica.

U ministarstvu su takođe stigli i izvještaji okružnog načelstva o zboru građana koji je otvorio g. Vlatko Samardžić, nastavnik gimnazije. Zbor je sazvan zbog skupoće i bio je vrlo slabo posjećen.

Takođe, okružno načelstvo (g. D. Peruničić – načelnik), javlja ministarstvu pravde 20. 11. 1920. godine:

U vezi naređenja Ministarstva br. 495 čast mi je podnijeti sledeći izvještaj: Na dan 15. ovog mjeseca u ovoj varoši održan je javni radikalni zbor. Tom prilikom od strane nekolicine prisutnih, napadnut je govornik Mileta Minić, poštar ovdašnje poštansko-telegrafske stanice i lako povrijeđen. Istovremeno razbijena je apoteka i jedna kafana. Načelstvo po ovoj stvari vodi istragu.

Treba imati u vidu da je kralj potpisao privremeni Zakon o izborima 1920. godine i da su se pricreme za izbore vrlo brzo odvi- jale. Okružno načelstvo pljevaljsko je u tom smislu zakupilo i auto za prenos glasačkog materijala od Mitrovice do Pljevalja za 2500 dinara.

I pored svih preduzetih mjera i naređenja koje je sprovodilo okružno načelstvo, okr. načelnik Pljevalja D. Peruničić telegramom 279-538-11 izvještava “ … da zbog nerazvijene političke svijesti, nezainteresovanosti, te siromašnosti i male nagrade, može se desiti da ne bude ni jedne kandidatske liste za predstojeće opštinske odbornike.

O izborima iz Pljevalja te 1920. godine javljeno je telegrafski nadležnom ministarstvu da su izbori izvršeni 22. avgusta u opštinama: Ilino Brdo, Otilovići, Mataruge, Premćani, Kosanica, Gotovuša, prema čl 54-6 u opštini Plevlje i Bukovica prema čl. 151. Zakona o opštinama, a ima se izvršiti u opštini Hoćevina, Meljak i Boljanići.

Beogradska „Pravda“ u broju od 29. 08. 1920. godine dala je kratak izvještaj o rezultatima izbora za područje Pljevlja u kome se kaže samo „da rezultati opštinskih izbora su za komuniste (167, praznih 578)“

Da ni izbori, kako i mi to danas znamo, ne rešavaju mnoge stvari pokazuje i Izvještaj iz Fonda pravde – fasc. 11 – I – 22. pod širom „Iz Pljevalja“ gdje načelnik okruga obavještava, da su osmorica novoizabranih odbornika opštine GTljevlja, koji pripadaju de- mokratskoj stranci, podnijeli ostavke, pa moli Ministarstvo da mu se da objašnjenje šta treba raditi. Na istom listu Ministarstvo je dalo odgovor, po kome treba odbornicima odrediti rok do kada treba da polože zakletvu, a ako odbiju da to urade, treba postupiti po Zakonu. Ostavke podnose Opštinskom odboru.

Takođe pod šifrom „Iz Bijelog Polja“, izvještava se da su nosioci RADIKALSKE stranke:

– STANIŠIĆ – za bjelopoljski srez,

– prof. MIJTUTIN JELIĆ – za beranski srez,

– JANKO DRLJEVIĆ za okrug Bijelo Polje,

– JOSIP JEVĐEVIĆ za prijepoljski okrug,

– Dr. JAKOV ZARUBICA – lekar – za okrug Pljevalja.

U izvještaju se kaže da je u stranci jedinstvo, ali da rezultate mnogo kvari slab rezultat Stanića, inače bi ona bila mnogo jača.

Znači, da su prve stranke u pljevaljskom kraju bile RADIKAJ1NA I DEMOKRATSKA koje su svoj rad i organizacije formirale 1920. godine. Posle donošenja Vidovdanskog ustava muslimani su osnovali tzv. Džemijatsku stranku, koja je navodno imala zadatak da spriječi uticaj Jugoslovenske muslimanske organizacije iz Bosne na muslimane iz Raške oblasti. Sve ovo događalo se u vrijeme kada su pljevaljskim krajem zulumćarile bande Huseina Boškovića, Jusufa Mehovića i drugih, pa su se muslimani, posebno oni koji su sarađivali i bili jataci pomenutim razbojnicima, a plašeći se represalija, počeli seliti u Tursku. Nešto gotovo isto dogodilo se u pljevaljskom kraju i posle Drugog svjetskog rata, a uz propagandu i pomoć iz Turske. Ubrzo će, međutim, muslimanske „vođe“ shvatiti, posebno kada su im prvi pridošli sunarodnici javili kakvo je stanje i odnos prema njima u Turskoj, da je selidba najgore rešenje, pa se pristupilo drugim metodama. Prvo uz blagonaklonost dinastije Karađorđevića, a kasnije i drugih vladajućih garnitura, koje su ih koristile za kolaboraciju raznih vrsta, muslimani su uspjeli da i posle 1912. i propasti turske carevine, pa sve do današnjih dana ostanu i dalje najbogatiji i najprivilegovaniji dio društva.

Posle Prvog svjetskog rata konstituiše se pljevaljska opština sa odbornicima i predsednikom. Prvi predsednik bio je proto Savo T. Vukojičić, koji će se vrlo brzo odreći tj. zahvaliti na ukazanom povjerenju i u potpunosti posvetiti svom duhovnom pozivu. Zamijeniće ga Omer-beg Selmanović. Predsednik opštine u tom periodu biće i Mujaga Pašović, a najduže će se na toj dužnosti zadržati Bogdan R. Nenadić.

Pored radikala i demokrata u pljevaljskom kraju pristalice i simpatizere imale su i Jugoslovenska stranka, socijalisti i zemljoradnička stranka, kao i udružena opozicija.

DEMOKRATSKA STRANKA

Demokratska stranka osnovana je 1919. godine od Demokratske samostalne – radikalne stranke. Smatrana je buržoaskom političkom partijom, a njen prvi predsednik bio je Ljubomir Davidović, zatim Milan Grol. Na kongresu ove stranke u Beogradu 1921. godine usvojen je program stranke: centralističko uređenje države SHS, tj. jedan suverenitet, jedna vlada, jedan parlament, kralj, vlada po volji naroda, a država se organizuje na demokratskim principima. Od ove stranke odcijepio se kasnije Svetozar Pribićević i sa svojim pristalicama osnovao Samostalnu – demokratsku stranku. Demokratska stranka Ljube Davidovića učestvovala je na izborima u koaliciji sa Zemljoradničkom i seljčko-demokratskom strankom 1935. i 1936., a često je bila na vlasti u periodu 1919-1929. godine.

U Pljevljima je ova stranka u svojim redovima imala najuglednije ljude tog vremena tj. učitelje, ljekare, sveštenike, ali i druge pripadnike razne socijalne strukture. Gledano po nacionalnosti činili su je uglavnom Srbi, mada je u početku, njenog rada bilo i muslimana: Ahmet Sadiković, Šefkija Selmanović, Tufo Tahirbegović, Šerif Abdićević, Ahmo Čaušević, Šerif Šmigović … . Predsednik pljevaljskih demokrata bio je Mihailo V. Dragašević – učitelj, koji je na izbornim kandidatskim listama za srez pljevaljski, prijepoljski, bjelopoljski i beranski bio sa nosiocima liste Sretenom V. Vukosavevićem iz Prijepolja i Dr. Urošem Ružičićem iz Pljevalja. Biran je za narodnog poslanika i uživao je veliki ugled među svim Pljevljacima. Vojo Nenadić (Pljevljak – brat Bogdana Ne- nadića dugogodišnjeg predsednika opštine i zakupac rudnika uglja) je takođe početkom dvadesetih bio demokrata, a 1926. je čak bio i izabran u Glavni odbor ove stranke.

Na prvim izborima za ustavotvornu skupštinu kandidati za okrug pljevaljski, prijepoljski, bjelopoljski i beranski bili su: Sreten Vukosavljević (Demokrat. stranka), Mustafa Salibegović (Jugos. musl. org), Dr. Aleksa Stanišić (Radikalna stranka), Tripko Žugić (Nezavisni demokrati) i druge manje stranke. Najveći broj glasova dobio je Sreten Vukosavljević.

U „ODJEKU“ od 20. 03. 1927. god. pod naslovom „Izvještaj iz Pljevalja“, piše:

– Na prvom sijelu Demokratske stranke koje je održano 15. marta na inicijativu PRIVREMENOG AKCIONOG OKRUŽNOG ODBORA izabran Mjesni odbor stranke za Pljevlja: Boško Bojović, Ahmet Sadiković, Tufo Tahirbegović, Pavle Pavlović, Milovan Jelić, Božo Vujadinović, Rade Marković, Šerif Šmigović, Božina Kujović, Tomo Vuković, Todo Preradović, Ahmo Čaušević i Dimitrije Vujadinović.

Osnovno opredjeljenje demokrata tog vremena bilo je istinoljublje. U jednom od pisama Ljube M. Davidovića Mihajlu V. Dragaševiću (05. 10. 1935) stoji:

– Vi, kao i ostali naši prijatelji pred narod morate izlaziti samo sa istinom i bez ikakvih demagoških obećanja, koja se bar za dogledno vreme ne mogu ostvariti. Narod je dosta obmanjivan, dosta je razočaran i mi mu ne smemo ničim dati povoda da i u nas vjeru izgubi. Zla je u zemlji toliko mnogo, nevolja u narodu nikad više i prilike za nepromišljene akcije nikad povoljnije. Povesti se sada ličnim ili partijskim interesima i iskorišćavajući te narodne nevolje znači ostvariti još veći haos, po našem mišljenju znači vršiti zločin i prema zemlji i prema narodu. Mi tim putem nećemo! Razumom i razložnom kritikom svega, sredstvima koja neće štetiti najkrupnije interese državne i narodne, vratiti najprije zemlju u jedno normalno stanje, zakonu vratiti autoritet najviše volje u zemlji, i pravedno rasporediti zalogaje na sva usta, to je pravi i za sada naš glavni cilj! Ostalo ima da dođe docnije.“

Tako je pisao i davao uputstva lider nekadašnjih demokrata 1935. godine. Proteklih pola vijeka učiniće i demokrate baš kao i sve druge stranke sasvim drugačijim. Prvo vlast, pa onda sve ostalo, postaće izgleda glavno geslo mnogih vođa i njihovih pristalica, bez obzira na državne i narodne interese, bez obzira kako i koliko će ko dobiti zalogaja.

Prema dokumentima koje je pisac ove hronike imao na raspolaganju o stranačkom životu u Pljevljima, jasno je da su program stranke Ljube M. Davidovića bili prihvatljivi ne samo za inteligenciju ove male varoši, već i za veliki broj ljudi raznih zanimanja i obrazovanja. Uz dr. Uroša Ružičića jedinog akademika iz našeg grada, Mihaila V. Dragaševića – učitelja, narodnog poslanika i predsednika opštinskog odbora stranke, bili su učitelji: Dušan Radičević, Siniša S. Vukojičić, Pavle Pavlović, Ristan Pavlović, Mihailo Žugić, sveštenici: Slobodan Šiljak, Dušan Prijović, Mile Peruničić, sudije: Džaković D. Periša, Boško Bojović, Martinović L. Božo, Aleksa Bavčić, majstori Todor i Ozro M. Bojović, Lazar Popčetović, Momčilo, Savo i Spaso Jestrović sa Radosavca, Šarac Jovan iz Mataruga, ljekari: dr. Pavle Branković – upravnik bolnice i dr. Slobodan Purić, Janjušević Josif iz Mataruga, Jevrem Tanjević – predsednik bobovske opštine.

Na izborima za Saveznu skupštinu koji su održani 08. 02. 1925. godine nosioci liste za okrug pljevaljski, prijepoljski, beranski i bjelopoljski bili su: Mile Peruničić (Demokratska stranka), Dr. Pavle Čubrović (Demokratska desidentska stranka), dr. Mehmed Spaso (Jugoslovenska muslimanska organizacija), Novica Šaulić (Zemljoradnička stranka), Miloš Trifunović (Radikalna stranka), Sreten Vukosavljević (Samostalna demokratska stranka Sveta Pribićevića). Prema podacima sa kojima je raspolagao autor ovog rada u pljevaljskom srezu Mile Peruničić je dobio 1218 glasa, M. Spaho 1226, M. Trifunović 1401, a ostali od 119 do 499.

Na kongresu Demokratske stranke 1925. Aleksa Bavčić iz Pljevalja (jedno vrijeme je bio i predsednik opštine pljevaljske) izabran za člana Glavnog odbora.

Iz dokumenata, zapisnika, beležaka, rezolucija, pisama i drugih dokumenata vidi se zašta su se Demokrate zalagale i borile. To su bili svi segmenti života koji su dodirivali svakog čovjeka. Školstvo, zdravstvo, privreda … Godine 1937. oni šalju protestni dopis Ministru prosvete, koju je potpisalo stotinu Pljevljaka, a u kojoj iznose težak položaj đaka u Gimnaziji zbog premještaja nastav- nika, što ima za posljedicu nezastupljenost velikog broja predmeta:

– Što je najgore ovde se izgleda postavljaju i premještaju g. nastavnici po naročitom sistemu te je tako vječito visok procenat nezastupljenih časova. Uzmimo samo nekoliko primera:

U 1935-36. godini bilo je u 13 odeljenja svega 16 nastavnika. Nastave crtanja, pisanja i gimnastike uopšte nije bilo, a bili su reducirani i časovi francuskog jezika u skoro svim odelenjima.

U 1936-37. godini nezastupljeni su bili u nekim odeljenjima: francuski, higijena, ženski ručni rad, pjevanje, u nekim reducirana matematika, a časovi crtanja, pisanja i gimnastike nisu nikako ni postojali. Broj nezastupljenih časova iznosio je oko 95, ali izgleda da će ova školska godina 1937/38. biti rekordna po tome. Ne samo što je odavde premešteno još nekoliko nastavnika, već su i dvoje novopostavljenih našli način da se brzo izgube odavde. G-đica Vera Kubanji bila je ovde na dužnosti svega 2-3 dana, a već četvrti dan otišla je na dužnost u Bački Petrovac. G-đica Divna Denković nije ni dolazila u Pljevlja, već je odmah dodijeljena na rad u Šibenik, s tim što platu prima ovde i sl. (Iz dopisa Ministru prosvete 28. 10. 1937.)

I u Rezoluciji pljevaljskih demokrata koja je poslata kraljevskoj vladi, iznose se nepravilnosti u vezi dodjele isključivog prava g. Vojislavu Nenadiću za istraživanje i korišćenje uglja, i podizanja cijena uglju, čime su po mišljenju demokrata „pogođeni životni interesi i potrebe sviju građana, a naročito sirotinje. Tako naš siromašni narod na ugalj formalno plaća harač, kao da ne postoji zakon o suzbijanju skupoće.“ pa se moli Kraljevska vlada da nastavi pokrenuti spor sa Nenadićima oko prava za ugalj, kao i da se ugalj da na korišćenje drugim vlasnicima koji će ga narodu i državi prodavati sa cijenom triput nižom nego je cijena uglja kod Nenadića.

Kako najčešće nisu bili u koaliciji sa opozicionim strankama, to će Demokratsku stranku Ljube M. Davidovića, svrstavati u „Buržoaske stranke (vidi „Enciklopediju“ Prosvete), iako je ona na najkonkretniji, najbolji i pravi demokratski način, sa uvažavanjem narodnih i državnih interesa, vodila borbu za pravdu, istinu i bolji život svih građana.

JUGOSLOVENSKA RADIKALNA ZAJEDNICA (JRZ) U PLJEVLJIMA

JRZ se dakle sastojala od ranijih političkih stranaka: radikala, slovenačke SLS i JRZ koje su sačuvale svoju unutrašnju stranačku autonomiju. Na ovim principima formirana je u Pljevljima JRZ čiji je nosilac bio Bogdan R. Nenadić – kandidat prava. Pažljivom analizom zvanične kandidatske liste ove stranke za izbore 22. 11. 1936. vidi se da je ona bila sastavljena uglavnom od muslimanskih trgovaca, velikoposjednika i zanatlija. JRZ su pristupili i nekadašnji članovi drugih stranaka, kao: Karahmetović Abdulah (JMO), Šmigović Šerif i Abdićević Šerif (iz Demokratske stranke) i dr.

Ova stranka imala je svoje glavno uporište među muslimanima, koji su opet baš zahvaljujući njoj uspijevali da održe i zadrže svoje privilegovane položaje, posebno u oblasti zanatstva i trgovine. Kako su se i zašto muslimani našli u ovoj stranci jasno je, ali šta se sa njima događalo kasnije najbolje se vidi iz pisma koje je Abdulah Karahmetović uputio lično dr Milanu Stojadinoviću (Arhiv Jugoslavije). Možda je ovo pismo i dokument i za niz drugih stvari kojima se u političkom životu, a za ostvarenje svojih ciljeva, služio Milan Stojadinović. Iznenađen i iznevjeren svim onim što se u Pljevljima događalo oko izbora, Abdulah Karahmetović tadašnji predsednik Vakufsko-mearivskog povereništva u Pljevljima 19. 11. 1937. piše g. Milanu Stojadinoviću:

1. Upoznali smo se, Vi kao ministar, a ja kao predsednik Vakufskog meariskog povereništva u Pljevljima, oba pripadnici Jugoslovenske radikalne zajednice. Na Vaše pitanje, zašto semoja grupa pripadnika JRZ ne izmiri sa drugom grupom koju tobož predstavljaju: Šefkija Selmanović, Tufik Tairbegović i Dimitrije Milićević u Plevljima, rekao sam Vam:

a) da oni nikoga nemaju u narodu,

b) da su to ljudi iz bivše i sadašnje udružene opozicije, delegirani u JRZ kao trojanski konj da preko nje brane i štite pojedine vođe i ideologe udružene opozicije u ovom srezu …

U daljem tekstu Abdulah Karahmetović je začuđen da Stojadinović ljude odane i zaslužne za uspjeh JRZ u pljevaljskom srezu smjenjuje i premješta, a da na njihova mjesta dovodi ljude iz opozicije:

– Pred izbore ja i moji prijatelji imali smo kao prijatelji dr. Stojadinovića 11 opština, a svega jednu udružena opozicija. Na opštinskim izborima dobili smo 7 opština, a 4 je dobila udružena opozicija, a svega u jednoj predsednik je pristalica ove grupe dok je cio odbor pristalica udružene opozicije. Ovo se ima pripisati isključivo Šefkiji i pomenutoj trojici koji su upotrebili policiju kao bajagi za svoj račun, a ispalo je za račun opozicije … Taj Šefkija koji je javno agitovao za udr. opoziciju za koju je i glasao dobio je na

izborima za vakufsko-mearivsko povereništvo samo 290 glasova doka sam ja dobio 1300 glasova, što je najbolji dokaz koliko je muslimanski narod bio opredijeljen za g. dr. Stojadinovića, a koliko za udruženu opoziciju … Taj isti Šefkija Selmanović uspio je da sa gore imenovanom trojicom:

a) smeni našeg prijatelja banskog većnika industijalca Ibra Mekića i da na njegovo mesto postave Šefkiju Selmanovića – koji je do tad bio sluga kod Nika Rabrenovića, trgovca.

b) premjesti Lazara Nenadića, nadzornika puta, starog radikala i člana JRZ u Pljevljima.

v) premjeste sreskog načelnika g. Milovana P. Vujisića, koji je sav legao prilikom opštinskih izbora da JRZ dobije što više opština.

Moji prijatelji to su otrpeli i održali.

Uz to premjestili su i g. Usa Maglajliju – policijskog pisara odanog člana JRZ, pa Iliju Batrićevića – referenta školskog koji je stvorio Jugoslovensku rad. zajednicu u Pljevljima i novodošavšog sreskog načelnika, a to znači da se ni ja ni moji prijatelji ne samo ne želimo u stranci JRZ, već da se ponizno i potpuno kompromitujemo u narodu, ne za račun JRZ, već za račun i dobit udružene opozicije.

I završavajući svoje pismo dr. Milanu Stojadinoviću, A. Karahmetović piše:

– Ja mojim biračima muslimanima niti umijem niti znam objas- niti ovu politiku g. dr. M. Stojadinovića, jer sada s pravom ti ljudi pitaju, zašto su glasali za listu g. Stojadinovića, a protiv liste udružene opozicije kada on sada dopušta da se progone naši ljudi po zahtjevu udružene opozicije kao i da se zadržava i predaje svu vlast u ruke ljudi iz udružene opozicije …

Ovakvo vođenje politike u narodu ni ja ni moji prijatelji Muslimani u Sandžaku ne razumijemo, sem ako hoće da se bacimo u zagrljaj Ferata Dragog, Asana Repca, Behmena i Spahe koji sačinjavaju jedan front na terenu, a kako ih Vi u Beogradu delite, to za mene nije važno. A ako ste to hteli, onda mi je to trebalo kazati, da se mi između sebe ne svađamo i ne gonimo i da ne TROŠIMO SVOJE PARE UZALUD OKO IZBORA (podvukao V. B) i ugleda dr. Milana Stojadinovića.

Iz pisma Abdulaha Karahmetovića sasvim je jasno kako je Milan Stojadinović „ubijao“ svoje političke rivale iz opozicije. Na isti način kako to i danas čine neke stranke i njihovi lideri. Neko bolje radno mjesto, unapređenje, malo sitniša ili kakvog ćara, plus pretnje i ucjene, bila bi gotovo neizmenjena formula u borbi za vlast sve do današnjih dana.

Stojadinović će izgleda (a prema mojim saznanjima i dokumentima), uvažiti dosta toga iz pisma g. A. Karahmetovića i vrlo brzo posle završenih izbora polako vratiti svoje ljude na stara mjesta: Milovana P. Vujisića (oca poznatog glumca Pavla Vujisića – prim V.B) za načelnika, Iliju Batrićevića, Ibra Mekića i sl.

Kako se bližila 1941. to su političke strasti među Pljevljacima uzimale sve više maha, pa je sreski načelnik Milovan P. Vujisić morao da „u interesu javne bezbjednosti i poretka, a radi omogućavanja pravilnog i nesmetanog izražavanja volje birača, a na osnovu čl. 46, 47, 68 i 69 Zakona o unutrašnjoj upravi“ donose NAREDBU br. 15300 od 30. 11. 1938. kojom se zabranjuju zakazivati i održavati politički i drugi zborovi. (Vidjeti fotokop. Naredbe)

U pljevaljskom kraju jak uticaj među seoskim stanovništvom imala je Zemljoradnička stranka (jedno vrijeme njen kandidat na izborima za srez pljevaljski je bio advokat Radule Jauković) koja je i u opozicionom bloku bila jedna od vodećih stranaka (njen lider bio je Jovan Jovanović – Pižon).

PREGLED IZBORNIH REZULTATA U PLJEVLJIMA

 1923 – 1938 (nezvanični podaci)

18. 03. 1923. Za okrug Pljevlja – Prijepolje – B. Polje – Berane za srez pljevaljski

1. DR. UROŠ RUŽIČIĆ……………………………………. 2392 glasa (zamjenik – Mihailo Dragašević)

2. DERVIŠ ŠEĆERKADIĆ……………………………….. 1402 glasa

08. 02. 1925. za srez pljevaljski:

1.lista MEHMEDA SPAHA………………………………. 1226

2. MILE PERUNIČIĆ……………………………………….. 1218

11. 09. 1927 za srez pljevaljski:

1. MIHAILO DRAGAŠEVIĆ……………………………. 2282

(zamjenik Jevrem Tanjević)

2. DERVIŠ ŠEĆERKADIĆ……………………………….. 1386

3. NOVICA ŠAULIĆ……………………………………….. 567

08. 11. 1931.

** na ovim izborima učestvovala samo kandidati JNS – Petra Živkovića:

1.   VOJISLAV NENADIĆ………………………… 3687

2.   ŠUKRIJA KURTOVIĆ…………………………. 2093

05. 05. 1935.

1.   VOJISLAV (VOJO) NENADIĆ (Lista B. Jeftića) .. 3680 (zamjenik: Derviš Šećerkadić)

2.   GRUBAN PETROVIĆ…………………………. 1354

3.   RADULE JAUKOVIĆ (Lista Vl. Mačeka)… 943

4.   PERIŠA CAKOVIĆ (Lista D. Ljotića)… 11

5.   JEFTO RADOVIĆ (Lista B. Maksimovića)…3

03. 12. 1937.

1.   MILE PERUNIČIĆ……………………………… 1865 udr.opozicija

2.   ŠEFKIJA SELMANOVIĆ……………………. 1722   JRZ

3.   BOGDAN NENADIĆ………………………….. 1525  JRZ

4.   JOSO MIRKOVIĆ………………………………. .1420  udr.opozcija

5.   JOVO BANJANIN………………………………. ..289  udr.opozicija

*** Na osnovu izbornog sistema za poslanike  izabran Šefkija Selmanović.

PRILOZI

1.   Dio teksta iz „Glasa naroda“ 1912. godine
2.   Pregled rezultata izbora za Ustavotvornu Skupštinu od 28. 11. 1920. godine (Petranović – Zečević)
3.   Članska karta Demokratske stranke Ljube M. Davidovića – br. 1 na ime Mihaila Dragaševića.
4.   Vizit karta Mihaila Dragaševića – narodnog poslanika
5.   Kandidatska lista za izborni srez pljevaljski za okrug prijepoljski, pljevaljski, bjelopoljski, beranski, za izbor narodnih poslanika od 18. III 1923.
6.   Propagandni letak Demokratskog kandidata M. Dragaševića za izbore od 11. 09. 1937.
7.   Plakat Programa dolaska predsednika vlade dr Milana Stojadinovića u Pljevlja 22. 09. 1935. godine
8.   Deo stenog. govora Milana Stojadinovića u Pljevljima 23. 09. 1935. godine
9.   Pregled izbornih rezultata stranaka na izborima 1920, 1923, 1925, i 1927. godine.
10.Pregled izabranih narodnih poslanika za skupštinu 5. maja 1935. godine
11.Zvanična kandidatska lista Jugoslovenske radikalne zajednice (JRZ) za izbor opštinskog odbora varoši Pljevlja
12.Fotokopija pisma Abdulaha Karahmetovića Milanu Stojadi- noviću od 19. 11. 1937. godine
13.Narodni poslanici iz pljevaljskog kraja u Skupštini Jugosla- vije (fotografija)
14.Fotokopija Naredbe Mil. P. Vujisića iz 1938. god.
15.Izborni plakat Udružene opozicije iz 1938. god.
16.Predizborni plakat – Poziv – za skup pristaša Jugoslovenske nacionalne stranke (JNS) Petra Živkovića – Pljevlja iz 1931. godine
17.Pregled izbornih rezultata u pljevaljskom kraju od 1923 – 1938. (Ukupno 16 priloga)
 
Ostavite komentar

Objavljeno od strane na avgust 14, 2013 in NEKATEGORISANO

 

Oznake: , , ,

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se / Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se / Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se / Promeni )

Google+ photo

Komentarišet koristeći svoj Google+ nalog. Odjavite se / Promeni )

Povezivanje sa %s

 
%d bloggers like this: